Stamcellen van baby's vaker ingevroren

In Griekenland, Roemenië en Servië is commerciële opslag van stamcellen gewoon geworden. ‘Ieder stukje van een pasgeboren baby is kostbaar, zelfs het stukje dat je weggooit.’

Voor Griekse aanstaande ouders is het een gewone vraag geworden. ‘Vriezen we in of niet?’ Het opslaan van navelstrengbloed bij commerciële stamcelbanken heeft in het Zuidoost- Europese land een grote vlucht genomen. Ouders denken dat stamcellen in de toekomst kunnen dienen om ernstige aandoeningen bij het kind te genezen.

Volgens een woordvoerder van het Griekse bedrijf Biohellika kiest al 15 procent van de stellen in Griekenland ervoor.

Roemenië heeft zeventien geregistreerde stamcelbedrijven en – blijkens krantenberichten – ook enkele ongeregistreerde. Onlangs moest een bedrijf sluiten omdat het zonder vergunning cellen uit verstandskiezen van volwassenen bleek in te vriezen.

In de Servische hoofdstad Belgrado zijn de afgelopen jaren zeker vijf nieuwe klinieken geopend waar ouders een contract voor een plaatsje in een diepvries kunnen afsluiten. Twintig jaar opslag kost ongeveer tweeduizend euro, ruim vier gemiddelde maandsalarissen. Op de websites van de klinieken, vol foto’s van gezonde kinderen, verschijnen pop-ups voor kredieten. De meeste ouders betalen op afbetaling, vertelt Goran Ljubenovic, directeur van het Servische filiaal van Future Health, een Britse stamcellenbank.

Hoe komen invriesouders tot hun keuze? Jelena Milojkovic zit hoogzwanger op de bank in Belgrado. ‘Negen maanden, of een heel leven’ staat op een flyer die voor haar op tafel ligt. Op een andere roze folder met foto van een bloot kindje: ‘Ieder stukje van een pasgeboren baby is kostbaar, zelfs het stukje dat je weggooit.’

Milojkovic en haar man besteden het geld dat ze voor hun recente huwelijk kregen eraan. „Het is veel geld”, beaamt Milojkovic, die zelf meer dan gemiddeld verdient als manager bij een multinational. Het contract met de Servische vestiging van de Nederlandse stamcelbank Cryo-Save is voor twintig jaar opslag in twee speciale vrieskisten. „Maar als je het over zo’n periode uitspreidt, valt het wel mee.”

Ze laat, moeizaam bewegend door de enorme buik op het kleine lijf, de ‘kit’ zien die ze mee moet nemen naar het ziekenhuis als ze gaat bevallen. Het is een wit pakket met een etiket waarop de naam, geboortedatum, sekse en wijze van bevalling kunnen worden ingevuld. In de doos zitten een afsluitbaar buisje en koelelementen. De kliniek heeft een contract met het ziekenhuis. De arts krijgt een extra vergoeding als hij het navelstrengbloed in de verpakking doet. Een medewerker van de kliniek haalt de doos op, test het bloed en stuurt het door naar de vrieskist, in dit geval in België.

De mogelijkheden om stamcellen, waarmee nieuwe cellen kunnen worden aangemaakt, te gebruiken, zijn nog beperkt, maar wetenschappers verwachten er veel van. In Nederland zamelt de publieke bloedbank Sanquin ook stamcellen voor algemeen gebruik in bij donoren die daar toestemming voor geven. Het systeem is gebaseerd op solidariteit, een algemene voorziening. Commercieel invriezen, waarbij mensen hun eigen stamcellen alleen voor eigen gebruik opslaan, is in Nederland uitzonderlijk en omstreden. De overheid stelt zich terughoudend op en de eisen aan commerciële banken zijn hoog.

De bezwaren zijn deels ethisch, vertelt Carine Mijnarends, directeur van Europdonor in Leiden, de Nederlandse publieke stamcelbank. „Ouders worden op een heel emotioneel moment en soms onder valse voorwendselen verleid om veel geld uit te geven. Terwijl de kans dat je je eigen stamcellen nodig hebt heel klein is.”

Bovendien zijn Nederlandse artsen in ethische vraagstukken relatief conservatief, zegt ze. „Wij zullen nooit de eersten zijn die een grens overschrijden.”

In Servië en Roemenie bestaan nog geen publieke stamcelbanken. In Griekenland en Hongarije wel, maar het vertrouwen in de publieke zorgvoorzieningen, die kampen met chronische tekorten en geldgebrek, is er gering. Wie het zich kan veroorloven kiest voor privézorg. De stap naar invriezen voor eigen gebruik is dan klein.

Jelena Milojkovic praat op zakelijke toon over de keuze, hoewel ze emotionele argumenten hanteert. „Ik weet dat de kans dat het gebruikt kan worden klein is. En natuurlijk hoop ik dat we de stamcellen nooit nodig zullen hebben. Maar het voelt goed om te proberen een klein beetje extra zekerheid voor hem te creëren. Daar ontbreekt het hier nogal eens aan. Zelfs dit land is tijdens mijn leven al drie keer van naam veranderd. Ik kan het me veroorloven. Voor mijn zoon wil ik gedaan hebben wat ik kon.”