Muur optrekken tegen enorme golf migranten

In Griekenland wonen zo’n 300.000 illegale migranten. ‘We hebben de limiet bereikt.’

Maar er is in binnen- en buitenland veel kritiek op de ‘de muur van schaamte’.

De Turken weten officieel van niets, maar de Griekse regering is vast van plan om de grens met de oosterburen hermetisch te dichten met een manshoge barrière. Het doel van de 12,5 kilometer lange afrastering op de grens tussen de twee landen: het stoppen van de almaar aanzwellende stroom migranten uit Azië en Afrika die vanuit Turkije de Europese Unie binnenkomt.

In de Griekse en Turkse pers wordt nog geworsteld met de precieze benaming van de grensversterking. De meeste Turkse kranten schrijven over „een muur” en roepen daarmee vergelijkingen op met de barrières die Israël nu scheiden van de Palestijnen. De Griekse minister voor Burgerbescherming had het op een persconferentie over een hek zoals op de grens tussen Amerika en Mexico.

De afscheiding zou alleen langs het meest noordelijke deel van de 206 kilometer lange grens lopen. Daar, bij de Turkse grensstad Edirne, kunnen migranten praktisch de grens overlopen. Verder naar het zuiden scheidt de rivier de Evros de twee landen. In de zomer is de Evros op de meeste plekken eenvoudig over te steken. Volgens de Griekse regering kwamen in 2010 ruim 100.000 migranten de grens over. „Griekenland kan het niet meer aan”, legde de minister uit. „We hebben onze limiet bereikt.”

In Griekenland wonen naar schatting 300.000 illegalen. Ze wonen vaak in erbarmelijke omstandigheden in de armste wijken van Athene. Europese wetgeving dwingt Griekenland ook de migranten op te vangen die elders in Europa worden aangehouden en worden teruggestuurd naar het eerste Europese land van aankomst. Nadat de grensbewaking bij Spanje en Italië de afgelopen jaren was versterkt, werd Griekenland populair bij de mensensmokkelaars.

Details over wanneer het hek zal worden aangelegd en met welke afmetingen ontbreken nog. Maar de Griekse regering ligt al zwaar onder vuur in eigen land, en daarbuiten. De linkse krant Avgi spreekt over „de muur van schaamte”. De Communistische Partij noemt het plan „racistisch, inhumaan en niet effectief”. Een woordvoerder van de Europese Commissie noemde muren en hekken „kortetermijnoplossingen die het probleem van illegale immigratie niet structureel oplossen”.

De Turkse regering reageert meer afwachtend. „We wachten nog op informatie van de Grieken, maar ieder land heeft natuurlijk het recht om zijn territorium te beschermen”, zegt een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Ook de Griekse rechtse oppositie denkt er zo over. „Het is ons volste recht.”

Volgens cijfers van het Europese grensagentschap Frontex is de Turks-Griekse grens nu de oversteekplaats voor negen op de tien migranten die illegaal naar Europa reizen. De bewaking van de grens tussen Turkije en Griekenland werd in oktober versterkt met 200 extra agenten van Frontex. De extra mankracht maakte volgens de eigen boekhouding van Frontex verschil: het aantal arrestaties langs de grens daalde van 250 naar 140 per dag. Maar de aangekondigde komst van de grensversterking leidde in de maanden ervoor ook tot spitsuren bij de oversteek. „Rond augustus en september gaven de smokkelaars volgens onze berichten korting voor de oversteek. Daarom stroomde Turkije ineens leeg”, vertelt een medewerker van een organisatie die migranten opvangt in Istanbul. Ze wil anoniem blijven omdat de organisatie niet de Turkse regering tegen de haren wil instrijken.

Turkije kreeg veel kritiek van Griekenland en Frontex omdat de Turken te weinig zouden doen om de migranten te stoppen. De woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken verweert zich tegen die beschuldigingen. „Wij hebben sinds 2002 meer dan 260.000 immigranten aangehouden en 9.000 smokkelaars gearresteerd. We werken intensief samen met de Grieken en hebben vier keer per jaar overleg.” Het nieuws over het grenshek moesten de Turkse ambtenaren echter lezen in de krant.

Turkse mensenrechtenorganisaties waarschuwen voor de gevolgen van zwaardere versterking van Fort Europa. „Dit is een mondiale trend om grenzen op deze manier te versterken”, zegt Oktay Durukan van de mensenrechtenorganisatie HYD. Ook Spanje legde hekken rond de Spaanse enclave in het noorden van Marokko, dat voorheen een populaire oversteekplaats was. „Maar Turkije heeft niet de capaciteit om een grotere rol te spelen in Europa’s gevecht tegen de migranten. Dit zal leiden tot meer detenties van migranten op plekken die er niet voor zijn ingericht.”

Een mogelijke reden voor de gegroeide populariteit onder migranten voor Turkije is het opheffen van de visumplicht met een aantal Arabische landen als Syrië, Jordanië en Libanon. De Turkse regering zegt met die beslissing het nieuwe tijdperk te willen onderstrepen in de relatie van Ankara tot de Arabische wereld. Maar die symbolische opening vindt plaats tegen de achtergrond van voortsluimerende conflicten in de regio. „De onveiligheid in Afghanistan en Irak is onveranderd”, herinnert Oktay Durukan. „Maar voor bankroet Griekenland is het vooral een goede tijd om dramatisch te doen over de migranten in de hoop op meer steun uit Europa. Dit is allemaal politiek.”