Een zenboeddhist die werkte voor moeder Theresa

Californië: begrotingstekort van 28 miljard dollar en werkloosheid van 12 procent.

En de opvolger van Arnold Schwarzenegger belooft de belastingen niet te verhogen.

Toen Arnold Schwarzenegger in november 2003 aantrad als de nieuwe gouverneur van Californië, gold de voormalige filmster en bodybuilder als een outsider in de politiek. In de vastgelopen politieke verhoudingen in de deelstaat zou zijn frisse aanpak oplossingen moeten bieden voor de grote problemen waar Californië voor stond: er waren grote stroomtekorten, de gevangenissen waren overvol en de financiële tekorten dreigden uit de hand te lopen.

Maandag is de nieuwe gouverneur van Californië geïnaugureerd, de Democraat Jerry Brown. En net als zijn Republikeinse voorganger is ook Brown gekozen als een soort outsider – een hele prestatie voor iemand die niet alleen de zoon is van een befaamde gouverneur (Edmund ‘Pat’ Brown, 1959-1967), maar die er ook zélf al eerder gouverneur was (1975-1983), twee keer vergeefs een gooi deed naar het presidentschap en ook onder meer burgemeester was van de stad Oakland. Maar een typische politicus is de eigenzinnige Brown nooit geweest. Zo reisde hij naar Japan om zich te verdiepen in het zenboeddhisme en werkte hij in India korte tijd bij moeder Theresa.

Aanvankelijk hadden weinig mensen gedacht dat Brown op zijn leeftijd (72) nog een keer gekozen zou kunnen worden. Zijn tegenstander was de rijke ex-president van het internetbedrijf eBay Meg Whitman. En het was een jaar waarin de Republikeinen veel verkiezingen wonnen.

Maar Brown werd toch gekozen en treft nu een staat aan die opnieuw in heel grote problemen verkeert, met een geschat begrotingstekort (voor de periode tot juni 2012) van 28 miljard dollar, een werkloosheid die met 12,4 procent hoort tot de hoogste in het land en een nog altijd voortdurende huizencrisis door hypotheken die niet afgelost kunnen worden.

„Het komende jaar vraagt moed en offers”, zei Brown bij zijn inauguratie. Schwarzenegger, die erbij was en Brown in de campagne stilzwijgend steunde door zich niet achter zijn partijgenoot Whitman te scharen, weet hoe moeilijk zijn opvolger het krijgt.

Als gouverneur stuitte Schwarzenegger niet alleen op de hardnekkige financiële problemen van de staat, maar ook op de bittere verdeeldheid tussen Republikeinen en Democraten. Behalve om zijn flamboyante stijl en de tent die hij buiten zijn kantoor had opgezet om sigaren te kunnen blijven roken, zal hij als gouverneur vooral herinnerd worden om zijn strenge milieuwetgeving.

Hij voerde de meest verregaande maatregelen van de hele VS in tegen de opwarming van de aarde, ondanks verzet van de Kamer van Koophandel en de autolobby. Een andere prestatie is dat hij het minimumloon verhoogde met bijna eenderde, tot 8 dollar per uur. Ook op dit punt trotseert de staat de werkgeverslobby.

Brown belooft dat hij de belastingen niet zal verhogen zonder toestemming van de kiezers. Om een belastingverhoging per referendum aan de kiezers voor te leggen, heeft hij een tweederde meerderheid nodig in de volksvertegenwoordiging (en dus steun van de Republikeinen).

Die regel bestaat sinds 1978, toen de kiezers bij referendum de inmiddels beruchte Proposition 13 aannamen, waarbij niet alleen de belastingen werden verlaagd, maar het ook vrijwel onmogelijk werd gemaakt om belastingen later nog te verhogen of nieuwe belastingen te heffen.

Voorlopig heeft Brown nog weinig inzicht gegeven in de manier waarop hij de problemen te lijf wil gaan, anders dan door samenwerking te zoeken met de Republikeinen. Maandag komt hij met zijn eerste begroting. Verwacht wordt dat hij zal snijden in de uitgaven voor onder meer het gevangeniswezen en het hoger onderwijs. „Hopelijk zullen de Democraten op dat punt beter naar hem luisteren dan ze naar mij deden”, zei Schwarzenegger. Wat de ex-filmster nu zelf gaat doen, is nog niet bekend.