En daarmee komt militair ingrijpen dichterbij

De buurlanden van Ivoorkust dreigen Gbagbo weg te jagen als hij zijn nederlaag niet erkent.

Maar er zijn twijfels over de kans van slagen daarvan.

Het dreigement van West-Afrikaanse landen om militair in te grijpen in Ivoorkust moet serieus worden genomen. Maar het is de vraag of gewapend ingrijpen uitvoerbaar is. Of verstandig. „De landen in de regio hebben goede redenen om de politieke crisis in Ivoorkust te willen beëindigen”, zegt Rinaldo Depagne van de International Crisis Group (ICG). „Maar áls ze een gewelddadige interventie al aandurven, bestaat het risico dat die leidt tot een escalatie van geweld.”

West-Afrika is een wankele regio. Liberia en Sierra Leone kenden verwoestende burgeroorlogen. Guinee herstelt van een wrede junta. Nieuwe gevechten in Ivoorkust, de sterkste economie van Franstalig West-Afrika, hebben gevolgen voor alle buurlanden. In Afrika staan volgend jaar bovendien meerdere verkiezingen gepland. Niemand wil dat andere leiders het voorbeeld volgen van Gbagbo, die na democratische verkiezingen weigert op te stappen. Volgens Depagne zou een geslaagde interventie in Ivoorkust „een krachtig signaal afgeven dat de democratie en de grondwet in Afrika gerespecteerd dienen te worden”.

West-Afrikaanse landen hebben één keer eerder ingegrepen in een vergelijkbare situatie. In 1998 versloeg een interventiemacht de rebellenjunta in Sierra Leone, nadat die de gekozen president Ahmad Tejan Kabbah had verjaagd.

De eerste West-Afrikaanse interventie vond plaats in 1990 in Liberia. De landen van ECOWAS, het regionale economische samenwerkingsverband, zetten toen een speciale militaire tak op, ECOMOG. Tienduizend militairen uit landen als Nigeria en Ghana probeerden in Liberia de regering van president Samuel Doe te beschermen tegen de rebellen van Charles Taylor. De missie was geen succes. Doe werd vermoord en Taylor greep de macht. Later trad de vredesmacht op in Guinee-Bissau.

Henry Boshoff van het Instituut voor Veiligheidsstudies in het Zuid-Afrikaanse Pretoria denkt dat ECOWAS binnen een maand een troepenmacht bijeen kan krijgen. Daarna zouden de Afrikaanse Unie en eventueel de Verenigde Naties hun fiat moeten geven. De kosten zijn voor de internationale gemeenschap – de Amerikaanse regering heeft in de wandelgangen al hulp toegezegd. Volgens ingewijden in Ivoorkust kan het Franse leger logistieke steun geven. De voormalige koloniale heerser heeft sinds de jaren zestig een legerbasis in de grootste stad Abidjan. De Franse legermacht stond in 2004 op het punt Gbagbo te verjagen nadat jeugdbendes honderden Fransen hadden aangevallen.

Bijna iedereen is het erover eens dat regionale grootmacht Nigeria het voortouw moet nemen. Het heeft een sterk, ervaren leger. De vraag is of de Nigeriaanse president Jonathan zich op dit moment een militair avontuur in het buitenland kan veroorloven. Waarnemers denken wel dat het Nigeria’s band met de Verenigde Staten zou kunnen versterken. Maar alleen als de interventie snel en succesvol is – wat niet gegarandeerd is. En Nigeria houdt in april verkiezingen.

Depagne betwijfelt of West-Afrika een troepenmacht op de been kan brengen die niet de fouten uit het verleden herhaalt. De eerste missie, in Liberia, verlengde de burgeroorlog juist. Nigeriaanse officieren deden toen enthousiast mee aan wapen- en diamantsmokkel. En hoewel het leger van Ivoorkust als zwak geldt, zijn de legereenheden die achter Gbagbo staan, de Republikeinse Garde, het zwaarst bewapend. Depagne: „Zij kunnen hevig verzet bieden. Ze zijn bovendien voorbereid op een inval. Er kunnen veel burgerdoden vallen.”