Een VVD-minister die minder markt wil. Huh?

De minister is bang dat de zorguitgaven exploderen en zet dus de marktwerking stil.

Daarmee draait ze de hele liberalisering de nek om, zeggen haar critici.

Medisch specialisten en ondernemers in de zorg zijn verbaasd over de nieuwe minister van Volksgezondheid, Edith Schippers. Hoe is het mogelijk dat een liberale minister de marktwerking in de gezondheidszorg drie jaar lang stopzet? Ze begrijpen niet dat een minister die ondernemerschap en innovatie in de gezondheidszorg toejuicht, deze in de praktijk juist inperkt.

Schippers (VVD) wil niet alleen grenzen stellen aan het honorarium van medisch specialisten, ze wil ook de vergoeding van het totaal aan behandelingen in ziekenhuizen en privéklinieken beperken. Ze is bang dat de zorguitgaven anders exploderen. Het ministerie wil de groei van de zorgkosten, jaarlijks 4 procent, beteugelen. Dat staat in een vertrouwelijke notitie van haar departement. Gezien de „majeure impact” en „risico’s” van verdere liberalisering zet Schippers nu „een tijdelijke stap terug in termen van concurrentie”, staat in de notitie.

Het was Schippers’ partijgenoot, oud-minister Hans Hoogervorst, die in 2005 de concurrentie in de zorg invoerde. Hij wilde de vaste bedragen voor zorginstellingen en vaste tarieven voor behandelingen stapsgewijs afschaffen. Sindsdien mogen ziekenhuizen en verzekeraars voor een deel van de behandelingen vrij onderhandelen over prijs en hoeveelheid. De gedachte is dat dat tot onderlinge concurrentie en prijsverlagingen leidt. En uiteindelijk ook tot minder hoge premies voor burgers.

De vorige minister van Volksgezondheid Ab Klink (CDA) zag het gevolg van de eerste stappen: prijzen daalden, maar het aantal behandelingen niet. Daardoor stegen de uitgaven aan de zorg toch verder. Het aantal particuliere klinieken voor patiënten met relatief eenvoudige klachten groeide. Medisch specialisten gingen meer doen om mensen op wachtlijsten te helpen. Er wordt meer diagnostisch onderzoek gedaan; de medische wetenschap maakt dat mogelijk en patiënten vragen daar steeds meer om. Specialisten krijgen voor extra verrichtingen nu ook extra betaald, dus meer doen loont. Fijn voor de patiënt en voor de dokter.

tde overheid klaagt over de te hoge kosten die premiebetaler uiteindelijk op moet brengen. Schippers wil de liberalisering van de zorg graag uitbreiden, maar tot 2015 mag dat alleen op haar voorwaarden. Zelfs de behandelingen die sinds Hoogervorst zijn geliberaliseerd, wil zij nu – tegen alle marktprincipes in – beperkingen opleggen.

„De minister zet de markt op slot”, zegt Milco Linssen van de Stichting Bezorgd, waar naar zijn zeggen drieduizend medisch specialisten bij zijn aangesloten. De stichting is het rebelse broertje van de Orde van Medisch Specialisten die namens de 7.500 vrijgevestigde specialisten met de overheid onderhandelt over veranderingen in de zorg.

„Schippers draait de liberalisering de nek om”, zegt ook Theo Roos, directeur van de vereniging van zelfstandige klinieken ZKN. „Ze ontneemt ziekenhuizen, specialisten en particuliere klinieken hun net verkregen vrijheid en ze gaat vaste bedragen betalen. Zo gaan we weer terug naar af. Dit is gewoon stalinistisch ingrijpen.”

Vooral particuliere klinieken verzetten zich. Hun aantal is sinds 2005 sterk gegroeid, tot driehonderd. Deze zogenoemde zelfstandige behandelcentra (ZBC’s) speelden in op de liberalisering en gingen met eenvoudige behandelingen concurreren met ziekenhuizen. Medisch specialisten die aan het keurslijf van het ziekenhuis wilden ontsnappen, vonden daar werk. Ze stortten zich op makkelijk te plannen behandelingen, zoals heup-, knie-, en staaroperaties omdat deze als eerste aan de markt werden vrijgegeven. Hun kleinschalige en servicegerichte concept trekt patiënten.

Gaandeweg breidden de privéklinieken hun activiteiten uit en elk jaar komen er zo’n 40 ZBC’s bij. Deze klinieken voorspellen „desastreuze gevolgen voor hun branche” als Schippers hun vrijheid gaat inperken. Roos verwacht dat de helft van de klinieken failliet zal gaan als de plannen doorgaan.

„Banken willen klinieken geen geld meer lenen”, beaamt Jak Dekker, directeur van de Velthuis Kliniek, een van de grootste particuliere klinieken van het land. Mensen kunnen er terecht voor cosmetische chirurgie en spataderbehandelingen, maar ook voor complete polsreconstructies. „Wij zullen onze uitbreidingsplannen moeten opschorten”, zegt hij in zijn Rotterdamse vestiging.

Dekker vindt de plannen van de overheid frustrerend. De particuliere klinieken hebben volgens hem voor concurrentie in de sector gezorgd. „Ze hebben ziekenhuizen in beweging gebracht. Zij hebben nieuwe succesvolle concepten neergezet. En nu haalt Schippers alle dynamiek weer weg. Ze maakt het de klinieken buitengewoon moeilijk.”

Wie tegenwerpt dat de middelen van de overheid schaars zijn en de marktwerking maar tijdelijk beperkt wordt, treft ongelovige blikken. „Na de overgangsperiode blijven er maximumtarieven”, zeggen Dekker en Roos. Geen volledige vrijheid dus. „Dit keurslijf zal blijven bestaan”, voorspelt ook Linssen van de Stichting Bezorgd. „De minister zal na 2015 net zozeer de vinger op de knip willen blijven houden. Dit kunnen wij niet accepteren.” Zijn stichting is ook tegen de grenzen die Schippers aan de uitgaven stelt, met name die aan het honorarium van medisch specialisten. Schippers wil daar in 2012 niet meer dan 2 miljard euro aan uitgeven, een bedrag dat jaarlijks met 2,5 procent mag groeien. Specialisten staan deze maand voor de keus: gaan ze daarmee akkoord of niet? Vooralsnog zijn ze verdeeld.

„Voor jonge ondernemers is drie jaar bovendien een eeuwigheid”, zegt Dekker. „Tegen hen kun je niet zeggen ‘ga maar drie jaar stilstaan’. Dat overleven zij niet.”