De hele wereld zweert tegen hem samen

Naarmate Gbagbo zich langer blijft verzetten, neemt de druk om in te grijpen toe.

De absurde patstelling in Ivoorkust is een test voor de internationale gemeenschap.

Het is wellicht de laatste keer dat de luchthaven in Abidjan de rode loper uitrolt voor een vredesdelegatie. Laurent Gbagbo, de president van Ivoorkust die niet accepteert dat hij eind november de verkiezingen heeft verloren, heeft voor de tweede keer binnen een week drie West-Afrikaanse staatshoofden op bezoek. De drie hebben als taak Gbagbo tot opstappen te bewegen. Het lokaas: immuniteit van rechtsvervolging, behoud van bezit en bankrekeningen, een rustig pensioen.

Achter de goedmoedige lach en onschuldige ogen van Gbagbo gaat een onverzettelijke politicus schuil. De hele wereld, zo zei hij dit weekend opnieuw, zweert tegen hem samen, de voormalige kolonisator Frankrijk voorop. Ook de Verenigde Naties moesten het ontgelden. De VN hebben zich tot dusver ongewoon ferm opgesteld. Na talloze vredesakkoorden en eindeloos uitstel van de verkiezingen konden de Ivorianen in november eindelijk naar de stembus – vijf jaar na het aflopen van Gbagbo’s officiële termijn. En die werden niet door hem gewonnen, maar door zijn rivaal Alassane Ouattara, een premier die een grote aanhang in het noorden van het land heeft.

Ivoorkust is de krachtigste economie van Franstalig West-Afrika. Miljoenen gastarbeiders hebben hier werk gevonden. Een crisis in Ivoorkust heeft consequenties voor de hele regio, en na slepende burgeroorlogen in Liberia en Sierra Leone zit niemand te wachten op een nieuw conflict. De VN pompte miljoenen dollars in de verkiezingen en beschikt over de officiële uitslag. Amerika, de Europese Unie en de Afrikaanse Unie hebben Ouattara allemaal al gefeliciteerd met het presidentschap. Maar Ouattara is zijn leven niet zeker: hij zit sinds een maand opgesloten in een hotel, onder bescherming van VN-soldaten, die op hun beurt omsingeld zijn door Ivoriaanse militairen. Want Gbagbo blijft gewoon zitten.

De absurde patstelling in Ivoorkust is zo een testcase voor de internationale gemeenschap geworden. Die riskeert gezichtsverlies als ze niet doorzet tegen Gbagbo. De man moet weg, maar hoe? De premier van Kenia, Raila Odinga, kwam daarom de delegatie versterken. Hij heeft opdracht gekregen van de Afrikaanse Unie te kijken of militaire actie noodzakelijk is. Zo’n interventie, is de afspraak, moet worden uitgevoerd door een Afrikaanse legermacht.

Een westerse ingreep ligt te gevoelig. En het moet ook snel gebeuren. Dag in, dag uit hitst de staatstelevisie de bevolking op tegen de VN, die hier een „massamoord” zouden voorbereiden. De propaganda werkt. Steeds vaker worden VN-patrouilles in het nauw gedreven door boze meutes. Vorige week kreeg een VN-soldaat ervan langs met een machete; twee dagen later werd een patrouille beschoten.

Maar naast officiële bemiddelaars trekt de crisis in Ivoorkust ook allerlei buitenissige raadgevers aan die tegen betaling een mening komen verkondigen. Ironisch genoeg geeft Gbagbo daarbij de voorkeur aan blanke ‘experts’. Hij lijkt te hopen dat zij genoeg gewicht in de schaal leggen om de internationale opinie te keren.

De opmerkelijkste lobbyisten landden vrijdag op het vliegveld. Jacques Vergès, een 85-jarige advocaat die naam heeft gemaakt door oorlogsmisdadigers, dictators en terroristen te verdedigen, werd met eerbied onthaald door de presidentiële fanfare. In zijn kielzog de 88-jarige Roland Dumas, een andere omstreden éminence grise uit Frankrijk. Dumas diende als minister van Buitenlandse Zaken onder president Mitterand en kreeg in de jaren negentig gevangenisstraf opgelegd vanwege zijn betrokkenheid bij omkooppraktijken van oliebedrijf Elf, een van de grootste corruptieschandalen in de Franse geschiedenis.

Gbagbo houdt vol dat de internationale gemeenschap hem in een hoek drijft omdat hij een voorstander is van Afrikaanse zelfbeschikking. De staatstelevisie, die Ouattara doodzwijgt en stug blijft volhouden dat iedereen gewoon naar zijn werk gaat, gaf de Franse advocaten ruim de tijd om hun verhaal te doen. Zij lijken ervan overtuigd dat Gbagbo een groot onrecht is aangedaan. Vergès uitte zijn woede over de Verenigde Naties, die volgens hem niet willen inzien dat de verkiezingen oneerlijk zijn verlopen. Dumas had zijn wandelstok nodig om op de marmeren trappen van het presidentiële paleis zijn steun aan Gbagbo te kunnen betuigen.

Eerder deze maand huurde Gbagbo al een Amerikaanse lobbyist in. Lanny Davis, een voormalige adviseur onder de regering van Bill Clinton, moest voor 100.000 dollar per maand Gbagbo’s imago in de buitenwereld oppoetsen. Davis heeft ervaring met beruchte Afrikaanse leiders: op zijn lijst van klanten staat de president van het olierijk Equatoriaal Guinee, Teodoro Obiang, die aan de macht kwam door zijn oom te vermoorden.

Tegen The New York Times zei Davis dat hij wilde bijdragen aan vrede en democratie in de wereld. Dat mislukte toen Gbagbo weigerde een door Davis gearrangeerd telefoontje van president Barack Obama aan te nemen. Davis kreeg 300.000 dollar vooruitbetaald. Gbagbo wil een deel daarvan nu terug. Een verontwaardigde Davis zei dit weekend dat hij tien volle dagen voor Gbagbo heeft gewerkt en het geld hard nodig had voor een Franse tolk.

Niet alle deskundigen krijgen betaald. Sommige buitenlanders komen vrijwillig op televisie vertellen dat de internationale gemeenschap het helemaal verkeerd aanpakt. Gisteren interviewde de staatstelevisie nog een oude Fransman, die beweerde de expats in Ivoorkust te vertegenwoordigen. Zijn vereniging van expats is bij geen enkele expat bekend. Maar ook hier komt iedereen graag op tv, zelfs als een koppige despoot verdedigd moet worden die in de rest van de wereld persona non grata is geworden.