Verhagen zal Leers offeren voor PVV

De grote vraag voor 2011 is: houdt de coalitie stand?

Dat kan weleens lastig worden met een verscheurd CDA en een gedoogpartner die alle ruimte heeft en neemt.

Voor de Nederlandse politiek was 2010 een interessant, om niet te zeggen turbulent jaar. Het tijdperk-Balkenende kwam ten einde. De premier die het land een decennium heeft geregeerd met een reeks wankele en weinig slagvaardige coalities vertrok zo goed als geruisloos.

Na de val van het centrum-linkse kabinet vond er een nauwkeurig geregisseerde leiderschapswisseling plaats in de PvdA die zich bijna uitbetaalde. Beoogd premier Cohen slaagde er net niet in de verkiezingen te winnen. Hij leed een nipte nederlaag tegen Rutte van de VVD en dat had grote gevolgen. Rutte kreeg het initiatief in de formatie en na een paar tijdrovende schijnbewegingen slaagde hij erin de coalitie te vormen die al vanaf de dag na de verkiezingen zijn voorkeur had.

En zo kwam het dat er in 2010 een unieke regering aantrad: een minderheidscoalitie die kan rekenen op de kleinst denkbare meerderheid in de Tweede Kamer dankzij de gedoogsteun van de anti-islampartij van Wilders, die conform de peilingen grote winst had geboekt bij de verkiezingen. Het is de meest rechtse regering uit de Nederlandse geschiedenis en door de gedoogconstructie, de minimale meerderheid en het ontbreken van een meerderheid in de Eerste Kamer maakt zij een nogal wankele indruk.

De grote vraag voor 2011 zal dan ook zijn of de coalitie standhoudt. Belangrijk hierbij zijn de verkiezingen voor de Provinciale Staten in maart omdat op grond van die uitslag een nieuwe Eerste Kamer zal worden samengesteld. Als de VVD, het CDA en de PVV erin slagen daar een meerderheid te behalen, is één factor van instabiliteit weggenomen. Maar het is zeer de vraag of dat gaat lukken. Het CDA is een verscheurde partij die steeds meer moeite heeft om haar ooit zo trouwe aanhang aan zich te blijven binden. Bovendien zijn verkiezingen voor de Provinciale Staten berucht om de extreem lage opkomst. Dit zal de PVV parten gaan spelen omdat een relatief groot deel van haar electoraat bestaat uit proteststemmers en kiezers die een afkeer hebben van het politieke establishment. Dat zijn precies de kiezers die het eerste geneigd zijn om thuis te blijven bij verkiezingen voor organen waarvan zij het belang niet inzien. Om dit effect te compenseren zal Wilders zich in de aanloop naar de verkiezingen extreem gaan profileren. Hij heeft daar als gedoogpartner alle ruimte voor. Maar dit zal dat deel van de CDA-kiezers dat niets ziet in de gedoogcoalitie met een anti-islampartij nog verder van het CDA vervreemden.

Maar het grootste gevaar voor het voortbestaan van de coalitie schuilt niet in de Senaat. Daarvoor is in de Nederlandse traditie zijn rol te bescheiden. Het grootste gevaar ligt ergens anders. Politiek gaat over incidenten. En dan zal blijken hoeveel het CDA en de PVV bereid zijn van elkaar te accepteren. Ik voorspel dat het in 2011 al snel zal komen tot een aanvaring van de PVV-fractie met CDA-minister Leers voor Immigratie. Hij heeft een gevoelige portefeuille, die gaat over zielige mensen met zielige gezichten die opeens zomaar in beeld kunnen komen en sympathie kunnen krijgen in de publieke opinie. Een groot deel van zijn CDA-kiezers wil graag geloven dat zij geloven in naastenliefde en mededogen. Daar heeft hij rekening mee te houden. Tegelijkertijd is zijn beleidsterrein bij uitstek de speerpunt in Wilders’ programma van meedogenloze uitsluiting. Vroeg of laat leidt dit tot een botsing. Ik zeg vroeg. Leers zal gedwongen worden af te treden. Maar zijn vertrek zal niet leiden tot de val van het kabinet, omdat het CDA op gezag van Maxime Verhagen zal besluiten hem te offeren.

Een andere minister die in 2011 in de problemen zal komen is de VVD-minister Rosenthal van Buitenlandse Zaken. Hij lijkt mij een verstandig man, maar hij opereert onhandig. En zijn taak is het om de PVV uit te leggen aan het buitenland en het buitenland aan de PVV. Hij heeft te maken met de praktijk van internationale verdragen en Europese besluiten die een groot deel van het PVV-programma onmogelijk maken. Een klein incident kan volstaan om principiële halsstarrigheid bij Wilders wakker te maken. Iets met de toenadering van Turkije tot de EU, ooit het breekpunt van Wilders met zijn oude partij, de VVD. Of iets met de toestroom van Oost-Europeanen, wat een notoir angstvisioen is van PVV-kiezers. Ook Rosenthal zal ten val komen, maar Verhagen zal Rutte ervan overtuigen om hem te offeren zoals hij zelf Leers heeft geofferd.

Maar wat misschien nog wel het allergrootste gevaar is voor de stabiliteit van de coalitie, is de interne machtsstrijd binnen het CDA. Die is nog lang niet beslist. Verhagen denkt misschien dat hij met de hulp van zijn vriendje Bleker heeft gewonnen, maar dat is niet zo. Niemand, behalve zijn eigen badkamerspiegel, ziet hem graag als het gezicht van de partij. De progressieve vleugel van zijn partij voelt zich vernederd en zint op wraak. Alles staat of valt met de fractiediscipline. Maar er zitten minstens twee potentiële dissidenten in zijn Kamerfractie. Partijprominenten hebben zich zonder uitzondering uitgesproken tegen de gedoogconstructie die hij samen met Rutte en Wilders heeft bekokstoofd. En zo zijn er binnen het CDA zelf te veel personen en groeperingen die er belang bij hebben de regering ten val te brengen om vervolgens te kunnen afrekenen met Verhagen, de peetvader van de coalitie. Ex-minister Leers, die zo meedogenloos is geofferd door Verhagen, ziet zichzelf als de Cohen van het CDA en zal zich hongerig opwerpen als vertegenwoordiger van de progressieve vleugel. En dan hebben we Eurlings altijd nog. Vlak hem niet uit. Die komt nog wel een keer terug om een greep naar de macht te doen.

En dan is er altijd nog het Pim-Fortuynsyndroom van Geert Wilders. Hij ziet zichzelf als de toekomstige premier van Nederland, vergis je niet, vergis je niet. Deze gedoogconstructie is voor hem maar tijdelijk. Zodra hij goed staat in de peilingen en er zich een aanleiding voordoet, zal hij het kabinet ten val brengen. Tegelijkertijd is de kans reëel dat hij wordt vermoord, waardoor de PVV uiteen zal spatten zoals ooit de LPF. Al die oud-burgemeesters zoals Cohen, Leers en Opstelten zullen er in dat geval hun handen vol aan hebben om de boel bij elkaar te houden.

Ilja Leonard Pfeijffer is dichter, romancier, essayist, criticus en columnist.