Gemeente Almelo zet mes in eigen vlees

Gemeenten moeten de komende jaren flink bezui-nigen. Voor veel plaatsen betekent dat: minder ambtenaren. Slot van een serie over gemeenten.

De mensen die het meest zullen merken van de komende bezuinigingen bij de gemeente Almelo, zijn de ongeveer 1.200 ambtenaren van Almelo zelf. Van buiten zullen ze het zien: de bouw van hun nieuwe stadhuis wordt een stuk „soberder” dan gepland. En van binnen zullen ze het voelen: de gemeente wil minder mensen in dienst hebben.

De komende vier jaar wordt er flink bezuinigd in Almelo. In 2011 moet er 1,9 miljoen worden gekort op een begroting van 301 miljoen euro. In 2012 loopt het bedrag op tot 2,7 miljoen euro. En voor 2013 en 2014 is 7,5 miljoen euro aan bezuinigingen gepland.

Dit jaar merken de inwoners er nog niet veel van. Huizenbezitters hoeven geen hogere OZB te vrezen. Ook de hondenbelasting gaat niet omhoog. Toeristen, ja, díe moeten 1 euro per persoon per nacht gaan betalen.

Uit een ‘quickscan’ die de gemeente van zichzelf heeft laten maken, blijkt dat ze honderd ambtenaren meer in dienst heeft dan vergelijkbare gemeenten. Honderd fte’s (fulltime equivalent), dat komt in de praktijk neer op 125 werknemers te veel. Er zijn nu 768 voltijdbanen. De gemeente heeft dus ruim 13 procent te veel personeel in dienst. Die moeten de komende vier jaar afvloeien.

„Het doel is op de norm te komen”, zegt Almelose wethouder Johan Andela (VVD), die personeel en organisatie in zijn portefeuille heeft. En dat gaat lukken zonder gedwongen ontslagen, zegt hij. Almelo hoopt dat voor elkaar krijgen via „natuurlijk verloop” en „interne mobiliteit”. Om te beginnen vloeien er vijftien fte weg in 2011. Hier vindt Almelo de vergrijzing aan haar zijde. Naar verwachting gaan er de komende vier jaar zestig met pensioen.

Almelo (72.096 inwoners) is geen uitzondering. Vrijwel alle gemeenten die de komende vier jaar gaan bezuinigen, snijden in hun organisaties. Al heet het niet overal hetzelfde. In Alkmaar willen ze de „uitstroom” van het personeel vervangen door goedkopere krachten. Amersfoort denkt 3 miljoen euro te winnen met het schrappen van „taken” en „efficiency maatregelen”.

Ook Zwolle pakt de „interne bedrijfsvoering” aan. Dordrecht noemt het „bezuinigen door innovatie: slimmer en efficiënter werken”. Een enkele gemeente doet het met minder wethouders (Groningen, Apeldoorn). En flink wat gemeenten pakken de eigen ambtenaren aan. In Nijmegen werken over vier jaar 190 voltijdambtenaren minder, een krimp van 10 procent.

Wat deden die „100 fte overtollige ambtenaren” tot nu toe eigenlijk bij de gemeente Almelo? Wethouder Andela wijst in dat verband op de „zwakkere” sociaal-economische structuur van de gemeente. „We hebben meer werklozen, zo’n 10 procent zit in de bijstand. We hebben dus meer ambtenaren om die mensen aan werk of scholing te helpen.”

Maar er zijn ook andere redenen. „We zijn druk bezig de binnenstad een facelift te geven. Dat vergt capaciteit. Ook hebben we veel ambities gehad met name met onze woningbouw- en bedrijventerreinen.” Concreet betekent dat er ambtenaren in dienst van de gemeente Almelo zijn met, bijvoorbeeld, een stedebouwkundige specialisatie. Mensen die plannen, berekeningen maken en het bestemmingsplan uitpluizen.

Ambtenaren van wie de functie wordt opgeven, zullen een andere, „passende” baan krijgen via het gemeentelijk Loopbaancentrum. „Wat kán en wat wil iemand, daar gaan we vanuit.” Ambtenaren zullen voortaan minder specialisten zijn en meer generalisten.

Nieuwe ambtenaren moeten allround worden. De nieuwe beleidslijnen worden nog niet overal even enthousiast begroet. „Het is leeftijdsafhankelijk”, merkt Andela. „Oudere ambtenaren moeten er aan wennen, jongeren vinden het een uitdaging.”

En wat merken inwoners ervan dat er minder ambtenaren inzetbaar zijn? Zijn paspoorten en rijbewijzen alleen nog af te halen tussen negen en twaalf uur ’s ochtends? „Bij de afdeling Burgerzaken gaan we het verschil niet maken”, stelt wethouder Andela, „al gaan we wel naar de efficiency kijken. Waarom zouden we op maandagochtend open zijn, wanneer alle winkels gesloten zijn? Dan kun je beter het loket op zaterdagochtend openstellen.”

Ook kunnen er meer zaken digitaal worden afgehandeld. „Voor een bouwvergunning moest je tot voor kort persoonlijk langskomen op het gemeentehuis. Met de wabo (Wet algemene bepaling omgevingsrecht, red.), die sinds oktober geldt, hoeft dat niet langer. De aanvraag voor een dakkapel kan digitaal worden ingediend.”

Hoe gaan burgers de bezuinigingen dan wél merken? „De activiteiten van de overheid hebben de neiging om nogal uit te dijen. We gaan de activiteiten benoemen die de maatschappij zelf kan uitvoeren. Zo trekken wij de krijtlijnen op de velden van verschillende sportverenigingen. Dat gaan we dus niet meer doen.”

En zo is er meer waarvan de gemeente Almelo zich afvraagt of dat wel haar taak is. Er zijn leerplichtambtenaren en ambtenaren werkzaam bij de zorgadviesdienst voor leerlingen op school. De vraag is of dat zo blijft. Andela: „Moeten wij dat allemaal laten doen door de gemeente? Wij voeren de regie, maar scholen zouden ook meer zelf kunnen doen.”