Christenen zijn vogelvrij

Het lot van twee Egyptische vrouwen verbindt aanslagen in Irak met die in Egypte.

De vrouwen worden volgens extremisten vastgehouden door de koptische kerk.

Het lot van twee Egyptische vrouwen staat in verband met aanslagen op christenen in Irak en een zelfmoordaanslag op een kerk in Egypte. Moslimextremisten zeggen dat de vrouwen tegen hun wil door de Egyptische koptische kerk worden vastgehouden en zien dit als voorbeeld van een christelijke oorlog tegen de islam. Extremistische geestelijken hebben vorig jaar gebruik van geweld tegen christenen gewettigd om de vrijlating van de vrouwen te bewerkstelligen. Geweld is „geen misdaad maar een religieuze plicht”.

Afgelopen donderdag werden zeker twee mensen gedood en veertien gewond bij een serie van acht aanslagen op woningen van christenen in de Iraakse hoofdstad Bagdad. En bij de zeldzame aanslag op oudejaarsavond in de orthodoxe Al-Qiddissin kerk in de Egyptische havenstad Alexandrië vielen zeker 21 doden en 100 gewonden. Later raakten moslims en christenen in de stad slaags.

Van tijd tot tijd worden gewelddadige incidenten gemeld tegen de christelijke minderheid in Egypte, naar schatting 10 procent van de 80 miljoen inwoners. Maar in tegenstelling tot de aanslag in Alexandrië gaat het daarbij meestal om uit de hand gelopen of lokaal opgehitste ruzies over liefdesaffaires of land. Maar „dit is een terroristische operatie die ons vreemd is”, verklaarde president Mubarak zaterdag in een televisietoespraak. „We zullen de kop van de slang afhakken, het terrorisme aanpakken en verslaan.”

De namen van Wafaa Constantine en Camilla Shehata werden voor het eerst genoemd bij de bloedige gijzeling in de Assyrisch-katholieke kathedraal in Bagdad op 31 oktober. Inclusief de moeizame bevrijdingsoperatie door de Iraakse politie vielen daarbij 68 doden en tientallen gewonden. Zolang de twee vrouwen niet vrijkwamen, zo meldde Al-Qaeda-in-Irak, waren christenen vogelvrij. De groep zette zijn dreigement in november kracht bij met aanslagen op woningen van christenen in Bagdad waarbij verscheidene doden vielen. In Irak werden daarom vorige week veel kerstdiensten geannuleerd; als ze al doorgingen gebeurde dat onder zeer zware bewaking.

Wafaa Constantine (53) en Camilla Shehata (25) waren getrouwd met koptische priesters op het Zuid-Egyptische platteland die hen naar verluidt mishandelden. Ze wilden een echtscheiding, maar dat was uitgesloten. De koptische kerk maakt een zeer conservatieve fase door en de bejaarde paus Shenouda III wil er onder geen beding van weten.

Als uitweg probeerden ze zich tot de islam te bekeren – wie zoiets schandelijks in de ogen van de kerk doet, maakt zijn huwelijk ongeldig. Volgens de kerk hebben ze zich nooit helemaal bekeerd, en in elk geval haalde de politie hen terug. Waar de vrouwen sindsdien zijn, is onbekend. Eerdere vermeende zondaressen zijn in kloosters opgeborgen.

De ‘bekering’ van Constantine speelde een paar jaar geleden, die van Shehata vorig jaar, maar beide affaires begonnen in augustus de aandacht van islamitische extremisten te trekken. Zij noemden de zaak een voorbeeld van de „wereldkruistocht” van de christenen waarbij de kopten dienen als agenten in het hart van de islamitische wereld. Bij moskeeën in Egypte werden herhaalde protesten tegen de kerk georganiseerd en werd wraak geëist, tot en met de dag voor de aanslag in Alexandrië. In zijn verklaring over de gijzeling op 31 oktober in Bagdad noemde Al-Qaeda-in-Irak de kerk „het hoofdkwartier voor de strijd tegen de islam”. „Bereidt u voor op een lange, serieuze oorlog die u niet kunt winnen.”

De aanslagen in Irak hebben geleid tot een nieuwe uittocht van christenen. Een eerste massale vlucht had plaats tijdens de burgeroorlog van 2006-2007, toen christenen meer nog dan andere sektes doelwit werden van geweld – extremisten zagen hen immers behalve als ongelovigen ook als collaborateurs van de Amerikaanse en Britse bezetters. Volgens ruwe schattingen zijn er nu nog 400.000 tot 500.000 christenen achtergebleven, ongeveer een derde van hun aantal onder het regime van Saddam Hussein.

In totaal zijn er nog twintig miljoen christenen in het Midden-Oosten. De burgeroorlog in Libanon (1975-1990) heeft de christelijke gemeenschap daar van een meerderheid in een minderheid veranderd. Ook het aantal Palestijnse christenen daalt gestaag.

Zowel in Irak als in Egypte hebben de autoriteiten extra bewaking toegezegd van kerken en andere potentiële christelijke doelen. Maar vooralsnog is dat te weinig om de uittocht te stuiten. Egyptische christenen vroegen zich gisteren af waarom de kerk in Alexandrië nauwelijks werd bewaakt ondanks de talrijke dreigementen van de afgelopen maanden.