Alles wat mooi is, is kwetsbaar

Zanger Antony Hegarty was liever een vrouw geweest.

Vanavond vertelt hij in het tv-programma Wintergasten over transgenderisme en vrouwelijkheid.

ANTHONY T.A.V. WIBBINE KIEN FOTO LEX VAN ROSSEN LEX VAN ROSSEN

Popmuziek is een overschat medium, vindt Antony Hegarty. Popmuzikanten zouden meer moeite moeten doen om andere disciplines als dans, beeldende kunst, film en klassieke muziek te omarmen. Met Antony & The Johnsons brengt hij die gedachte in de praktijk. Optredens worden vooraf gegaan door dansvoorstellingen, videoclips zijn filmprojecten en cd’s vormen het beginpunt voor orkestrale interpretaties van de muziek. Antony and The Johnsons’ vierde album Swanlights ging vergezeld van een kunstboek waarin collages, foto’s en tekeningen een blik in Antony’s binnenwereld bieden.

Dat alles maakt hem ideaal voor het programma Wintergasten waarin kunstenaars en wetenschappers aan de hand van favoriete film- en tv-fragmenten praten over hun drijfveren. Interviewer Leon Verdonschot trof een openhartige Hegarty die het gesprek stuurde in de richting van twee thema’s die hem na aan het hart liggen: transgenderisme en de kracht van vrouwelijkheid. In zijn muziek liet Antony al uitgebreid doorschemeren dat hij liever een vrouw had willen zijn en met zijn androgyne uitstraling is hij het toonbeeld van een artiest die zich niet klakkeloos neerlegt bij de traditionele rolverdeling tussen man en vrouw.

Antony koos onder meer een fragment uit de film Der blaue Engel uit 1930, waarin Marlene Dietrich het lied ‘Ich bin von Kopf bis Fuß auf Liebe eingestellt’ zingt. Een ander icoon van vrouwelijke kracht en schoonheid is actrice Candy Darling, die te zien is met Andy Warhol bij de opening van een expositie. Helden en heldinnen in Antony’s leven zijn Kate Bush, de Japanse danser Kazuo Ohno en Robert Kennedy, getoond bij een speech die hij geeft vlak na de moord op Martin Luther King. Antony’s ruimere blik op alles wat leeft wordt vertegenwoordigd door fragmenten uit natuurdocumentaires, onder anderen over het paringsgedrag van de Leopardslak.

De kwetsbaarheid van alles wat mooi is zou het allesomvattende thema van zijn muziek kunnen zijn, om te beginnen in zijn ijle en hartroerende zang. Antony Hegarty zingt als de artistieke nazaat van Nina Simone, met een soul die het verkeer stillegt en mensen naar de platenwinkel doet rennen. Swanlights voert naar nieuwe pieken van emotionele zeggingskracht, met serene instrumentaties die aan de minimal music van Philip Glass doen denken en met het mysterie van het duet ‘Flétta’, waarin hij fonetisch IJslands zingt met Björk.

Antony’s artistieke visie werd in belangrijke mate gevormd toen hij als achttienjarige in New York arriveerde voor een kunst- en filmopleiding. Songs schreef hij al sinds zijn veertiende; bij het ontdekken van zijn identiteit raakte hij geïnteresseerd in de performancekunst van andere transgenderartiesten. Popmuzikant in enge zin heeft hij zich nooit gevoeld, vertelde Antony toen hij vorig jaar in Amsterdam was om Swanlights toe te lichten. Film, performance en kunst waren altijd onderdeel van zijn horizon. Het eerste filmpje dat hij als kunstacademiestudent maakte, vormt de basis van de clip bij Antony and The Johnsons’ recente single ‘Thank you for your love’. Het toont straatscènes en medestudenten, „dezelfde die ik in het lied bedank voor de warmte waarmee ze me toen hebben omringd.”

Het componeren van muziek is een eenzame bezigheid, zegt hij over zijn hang naar samenwerking met andere muzikanten en kunstenaars. „Succes heeft mij uit mijn schulp doen kruipen. Toen ik in 1997 mijn eerste album opnam, durfde ik er nog niet van te dromen dat ook maar één iemand mijn muziek mooi zou vinden. Nu blijkt dat er een publiek is, verdeeld over al die landen waar ik heb opgetreden, ben ik me vrijer gaan voelen in mijn expressie. Het samenstellen van een boek met beelden die soms wel en dan weer niet raken aan de muziek, heeft mijn bestaan als artiest interessanter gemaakt. Een mens leeft niet van muziek alleen en ik weet zeker dat performancekunst in een latere fase weer een onderdeel wordt van mijn artiestenbestaan.”

De samenwerking met de jonge klassieke componist Nico Muhly zorgt voor een rijkere muzikale context, vindt hij. „Nico komt uit de school van Philip Glass en gebruikt mijn simpele akkoordenschema’s op de piano om er meer diepte aan te geven. Ik beschouw mezelf als een nederig folkmuzikant, vergeleken bij de muzikale rijkdom die zo’n geschoold iemand aan mijn muziek kan toevoegen. Het stelt mij in staat om me geen zorgen te maken over de techniek van het muziek maken en me toe te leggen op de emotie.”

Spiritualiteit en kunst zijn nauw verbonden, leerde Antony uit het bezoek dat hij bracht aan de Japanse Buhto-danser Kazuo Ohno die op dat moment meer dan honderd jaar oud was. Ohno siert de hoes van de cd The Crying Light. Hij stierf in 2009 op 103-jarige leeftijd en zijn geest danst nog steeds, zo gaat het verhaal. „Creatieve energie is nauw verbonden met de ziel. Zonder bezieling kun je niet creëren, en persoonlijk maak ik geen onderscheid tussen de drijfveren die ik heb om te tekenen, een ballet te schrijven of muziek te maken. Als ik ergens door geroerd ben, is het de kunst om dat gevoel aan andere mensen door te geven.”

Antony Hegarty is vanavond te zien in Wintergasten om 20.25 uur op Nederland 2