VS paaien allochtoon talent in banlieue

De Amerikaanse ambassade in Parijs is altijd op zoek naar leiders voor de toekomst. Sterker dan de Franse regering richt ze zich daarbij op allochtone talenten in de banlieues.

Women walk past a mural painted outside a school in Bondy, a multiracial Paris suburb, on Aug. 28, 2010. The U.S. Embassy in Paris has formed a network of partnerships with local governments, advocacy groups, entrepreneurs, students and cultural leaders in the troubled immigrant enclaves outside France’s major cities. ( Corentin Fohlen/The New York Times)
Women walk past a mural painted outside a school in Bondy, a multiracial Paris suburb, on Aug. 28, 2010. The U.S. Embassy in Paris has formed a network of partnerships with local governments, advocacy groups, entrepreneurs, students and cultural leaders in the troubled immigrant enclaves outside France’s major cities. ( Corentin Fohlen/The New York Times) CORENTIN FOHLEN / New York Tim>

„Zonder de Amerikanen was dit er nooit gekomen”, zegt Salyf Diarra. Trots wijst de kunstenaar op zijn grote, kleurige muurschildering op een schoolgebouw, tussen flats met schotelantennes. ‘Vrede’ en ‘Dialoog’ staat er op de schildering.

Dit is Bondy, een Parijse voorstad in departement 93, ook wel bekend als ‘neuf-trois’. Noem het getal 93 en de gemiddelde Fransman denkt aan immigranten, werkloosheid en de rellen van 2005. Wat hebben ‘de Amerikanen’ daar te zoeken?

De schildering is gemaakt door Bulle d’Ox, een groep jonge kunstenaars uit Bondy en aangrenzende banlieues. Maar de drijvende kracht erachter is de Amerikaanse ambassade in Parijs. Zij nam het initiatief tot het kunstwerk. En zij betaalde eraan mee.

De muurschildering is deel van een uitwisselingsproject tussen kunstenaars uit Philadelphia en uit enige Parijse voorsteden. Leden van Bulle d’Ox gingen afgelopen zomer twee weken op kosten van de Amerikaanse ambassade naar Philadelphia, een stad bekend om zijn fresco’s op gebouwen. „Dat was ongelooflijk motiverend”, zegt Diarra (26), een inwoner van Bondy van Malinese komaf. „Ik had het gevoel dat we werden beloond voor ons harde werken.”

Het project staat niet op zichzelf. De laatste jaren geeft de Amerikaanse regering blijk van een opvallende interesse in Franse banlieues en oude stadswijken. Niet alleen in de regio Parijs, maar in heel Frankrijk zoeken de Amerikanen contact met geëngageerde twintigers en dertigers met een allochtone achtergrond.

De Amerikaanse boodschap aan de allochtone Fransen is er een van optimisme: neem het heft in eigen hand en wees trots op jezelf en je gemeenschap. Paul Patin, woordvoerder van de ambassade, zegt over het kunstproject: „Het gaat om verantwoordelijkheid nemen voor je stad, trots zijn op je stad.” Kinderen uit de buurt werkten mee aan het fresco .

De Amerikaanse ambassadeur in Frankrijk, Charles Rivkin, laat zich regelmatig zien in de banlieues. En soms neemt hij een special guest mee. Alix Stanley (24), lid van Bulle d’Ox, was in april uitgenodigd voor een gesprek tussen ambassadeur Rivkin en jongeren in Bondy. En daar zat opeens, naast de ambassadeur, acteur Samuel L. Jackson. Jackson verkondigde er de Amerikaanse droom. „Hij zei: het maakt niet uit waar je vandaan komt, jij maakt zelf de keuze of je succes wilt hebben”, vertelt Stanley. „Dat maakte me trots.”

Wat beweegt de Amerikanen? Het kweken van begrip en goodwill in het buitenland is al decennia een belangrijk onderdeel van de Amerikaanse buitenlandse politiek. De traditie van ‘public diplomacy’ kreeg een grote impuls in de Tweede Wereldoorlog. In 1940 werd het International Visitor Leadership Program (IVLP) opgericht, een wereldwijd programma bedoeld om banden aan te knopen met jonge invloedrijke mensen in het buitenland. Het IVLP behelst een reis van ongeveer drie weken door de Verenigde Staten, waarbij deelnemers gesprekken voeren met Amerikanen van verschillende achtergrond. Eén van de Franse deelnemers aan het IVLP was in 1985 Nicolas Sarkozy, de toen 30-jarige burgemeester van de rijke Parijse buurgemeente Neuilly.

„Tot nu toe zijn we best succesvol geweest in het herkennen van belangrijke leiders”, zegt Patin. „Maar omdat de Franse maatschappij veel diverser is geworden, passen wij onze activiteiten daaraan aan.” Franse reisgezelschappen naar de VS zijn daarom „gemêleerder” geworden, zegt Patin.

Franse allochtonen die recentelijk deelnamen aan het IVLP prijzen de Amerikaanse instelling als ‘pragmatisch’. „Voor de Amerikanen ligt de toekomst van Frankrijk óók in de banlieues en de volkswijken. Zij kijken naar je ideeën en naar wat je bereikt, en niet naar je afkomst of je diploma’s, zoals de Franse elite”, zegt Reda Didi (34). Didi, van Algerijnse afkomst, groeide op als ‘straatjochie’ in Meaux, een stad bij Parijs. Nu is hij personeelsadviseur en leidt hij de denktank Graines de France (‘Zaden van Frankrijk’), die de positie van minderheden wil verbeteren. Didi maakte in maart een IVLP-reis en was in september te gast bij de Congressional Black Caucus, een netwerk van zwarte afgevaardigden in het Amerikaanse Congres.

Maar de Amerikaanse flirt met allochtonen in Frankrijk is meer dan een aanpassing van de ‘public diplomacy’ aan de multiculturele Franse realiteit. Het beleid maakt deel uit van een wereldwijde strategie, die al werd geformuleerd onder president Bush. „Sinds de aanslagen van 11 september heeft het Amerikaanse diplomatieke apparaat hard zijn best gedaan het gesprek aan te gaan met moslimgemeenschappen in de hele wereld”, zegt Patin. Overigens beperken de contacten met allochtonen in Frankrijk zich lang niet alleen tot moslims, benadrukt hij.

„Het netwerk van de Amerikaanse ambassade onder maatschappelijk geëngageerde allochtonen is enorm”, zegt de 34-jarige Ali Zahi, wethouder van Financiën voor de Parti Socialiste in Bondy en een alumnus van het ILVP.

De jonge allochtone ‘leaders’ uit Frankrijk zijn na hun reis naar de VS vaak onder de indruk van de dynamiek, de openheid en het optimisme van de Amerikanen. Na de soepele contacten met de ambassade valt niet zelden de starheid van de eigen, Franse overheid op. „Onze overheid is log en moeilijk benaderbaar. Zij ziet de integratie van allochtonen vooral als een probleem. Ironisch genoeg hebben de Amerikanen eigenlijk meer oog voor de kansen van de ‘diversiteit’ dan de Franse elite”, zegt Majid El Jarroudi (34), een Parijse ondernemer die werd uitgenodigd voor een ondernemersconferentie in april dit jaar in Washington.

De indrukken tijdens reizen in Amerika zijn voor Franse allochtonen niet louter positief. „Ondanks alle mogelijkheden in de VS zijn zwarte en blanke gemeenschappen erg sterk van elkaar gescheiden. Hele buurten in Washington zijn alleen maar zwart”, zegt Didi. „Dat is hier in Frankrijk toch veel beter. Ik ben zelf met een autochtone Franse getrouwd en dat is echt geen uitzondering.”