Nieuwe geefwet moet schenkingen stroomlijnen

Nog één dag om iets goed te doen voor de kunsten. Doe wat het kabinet verlangt en geef geld. Betaal zo bovendien minder belasting over uw spaargeld. Meer tijd nodig? Hier wat tips voor goede voornemens.

De daling van kunstsubsidies maakte andere subsidies belangrijker. Bijvoorbeeld via de fiscus. Die subsidieert de giftenaftrek tot 52 cent per geschonken euro. En precies zoals VVD-premier Mark Rutte het graag ziet bepaalt de persoonlijke keuze van weldoeners de bestemming van overheidsgeld voor de cultuur.

Het kabinet oogstte niet veel sympathie met haar eerste fiscale cultuurmaatregel, de btw-verhoging van 6 naar 19 procent. Die verhoging is na een noodremprocedure in de Eerste Kamer voor de theaterwereld uitgesteld tot 1 juli 2011. De rest van de kunsten moeten er vanaf morgen wel aan geloven.

Het regeer- en gedoogakkoord kondigt ook een geefwet aan. Tijdens de parlementaire behandeling van het Belastingplan verduidelijkte staatssecretaris Frans Weekers (Financiën, VVD) de bedoeling daarvan zo: „Het stimuleren van het geven aan cultuur. Bij particulieren moet een culture of giving, bij instellingen een culture of asking ontstaan.”

Daartoe reikt hij het mecenaat in de geefwet „nieuwe instrumenten” aan. Omstreeks 1 april 2011 krijgen we te horen wat die precies zijn. Misschien werkt hij aan een nieuw type rechtspersoon dat net als een Fonds op Naam de weldoeners meer greep geeft op de besteding van hun geld. Weekers zou ook fiscale regels kunnen maken voor het schenken in fasen. Bijvoorbeeld eerst een deposito schenken en pas na overlijden ook de rentebijschrijvingen. Of eerst de rente weggeven en pas later het kapitaal. Dat kan nu alleen dankzij ingewikkeld juridisch geknutsel. De nieuwe geefwet kan zulke alternatieven stroomlijnen.

Het gedoogakkoord negeerde dringende ambtelijke aanbevelingen om de giftenaftrek in de inkomstenbelasting af te schaffen. Dat had de cultuursector pas echt hard getroffen. Het kabinet beperkt wel het aantal fiscaal erkende goede doelen (anbi’s). Dat zijn er nu enkele tienduizenden. Volgens Weekers zitten daar veel tussen die niet het algemeen belang dienen maar alleen dat van een familie of op een verholen manier van de schenkers zelf. Ook eist hij meer transparantie.

De aftrek kent een drempel en een maximum, beide gekoppeld aan het inkomen van de schenker. Door die drempel kan het handig zijn schenkingen in één jaar te concentreren. Misschien vandaag nog vlug even de schenking doen die u voor 2011 in gedachten had?

Die hinderlijke drempel vervalt - net als trouwens het maximum - als de schenker een andere route kiest: die van de periodieke gift. Dat betekent dat hij bij notariële akte een onherroepelijke gift doet van minimaal vijf opeenvolgende, gelijke jaarlijkse termijnen: een lijfrente. De regeling is vanaf 2011 beperkt tot anbi’s. Dan nog klaagt Weekers in de Eerste Kamer over „veel onbedoeld en onwenselijk gebruik”. Dat klinkt als een doodvonnis. Misschien komt Weekers in de geefwet met een alternatief.

Bij de fiscaal erkende goede doelen krijgt de gever giftenaftrek in de inkomstenbelasting en het goede doel vrijstelling van schenkings- en erfrecht. Sinds dit jaar kennen we naast de algemeen belang behartigende instelling (anbi) ook de sociaal belang behartigende instelling (sbbi). Daar zijn er 100.000 van: fanfareorkesten, toneelgezelschappen in dorpshuizen, zangkoren en dergelijke. De opvoeringen zijn een leuke vrijetijdsbesteding en tegelijk een cadeautje aan de lokale gemeenschap. Vanwege het hobbykarakter wil Weekers geen giftenaftrek bij de sbbi’s. Hij laat hen wel profiteren van de vrijstelling voor schenkingen en erfenissen.

Per saldo kan de cultuursector sterker uit de hele operatie naar voren komen. Het kantelpunt ligt bij het nog onbekende instrumentarium dat Weekers belooft aan het mecenaat. De staatssecretaris krijgt de nodige politieke ondersteuning niet alleen van zijn partijgenoot Mark Rutte maar ook van andere invloedrijke Nederlanders die veel in het mecenaat zien. Bijvoorbeeld SER-voorzitter en adviseur van de Raad voor Cultuur Alexander Rinnooy Kan.

De Belastingdienst wees Weekers er op dat al te royale fiscale faciliteiten misbruik uitlokken. Weekers moet dus met regels komen die aan de ene kant gul en ongecompliceerd zijn en aan de andere kant niet alle initiatieven doodslaan. Als hij goed uit dat dilemma komt, zien fiscale topadviseurs de nieuwe belastingregels als een perspectiefvolle financieringsbron voor de culturele sector. „Het moderne fiscale stelsel dat er straks ligt, loopt voorop in Europa”, zegt Marnix van Rij, partner bij advieskantoor Ernst & Young en oud-CDA-voorzitter. „Daardoor is het voor de grote Nederlandse culturele instellingen zeer geschikt om ook in het buitenland fondsen te werven. Denk dan aan een breed kader, van het Rijksmuseum tot het Nederlands Dans Theater.”