Kankercellen vragen om vernietiging, maar verhullen dat weer

Veel kankercellen dragen een signaal op hun buitenkant dat het afweersysteem uitnodigt om de cel te vernietigen. Dat gebeurt bij doorgroeiende kankers niet, omdat die het signaal zelf ook weer onzichtbaar maken. Het is alsof succesvolle kankercellen zich in een onzichtbaarheidsmantel hullen, waardoor het afweersysteem ze niet meer ziet. Onderzoekers van Stanford University maakten een molecuul dat de onzichtbaarheidsmantel verstoort en genazen daarmee muizen van leukemie doordat het afweersysteem de kankercellen vernietigde. Gezonde cellen bleven gespaard. Exact wat men bij de behandeling van kanker wil bereiken (Science Translational Medicine, 22 december).

Dezelfde onderzoekers publiceerden vorig jaar voor het eerst over het bestaan van die onzichtbaarheidsmantel. Die ontstaat als het eiwit CD47 op het oppervlak van cellen bindt. De afweercellen gaan er dan aan voorbij. Voor de onderzoekers was de vondst van CD47 aanvankelijk het antwoord op de vraag waarom het afweersysteem kankercellen zo vaak ongemoeid laat (Cell, 24 juli 2009).

Maar vervolgens zagen ze dat ook gezonde cellen vaak vol CD47 zitten. Er moest nog iets zijn. De hypothese is dat kankercellen een ‘lokeiwit’ voor het afweersysteem op de buitenkant van hun cel dragen dat gezonde cellen niet hebben.

Dat lokeiwit hebben ze nu gevonden. Het heet calreticuline (CRT). Het was al bekend als een eiwit dat in cellen misvormde eiwitten opspoort. Lukt het niet om de aanmaak van die eiwitten te herstellen, dan zorgt CRT er voor dat de cel in apoptose gaat, zichzelf vernietigt, waarna de stoffelijke resten door macrofagen worden afgevoerd. De onderzoekers ontdekten dat tal van kankersoorten abnormaal grote hoeveelheden CRT bevatten. Hoe agressiever de kanker, hoe meer CRT. In gezonde cellen is CRT zo goed als afwezig.

Een voor de hand liggend mechanisme is dat de CRT-productie omhoog gaat zodra een gezonde cel zich tot kankercel ontwikkelt, in een poging de schade te beperken. En die kankercellen ontsnappen alleen aan het afweersysteem als ze tegelijkertijd het vermogen krijgen om steeds meer CD47 te produceren. Huup Dassen