Ik vervloek u en uw nageslacht, rechter!

Marina Khodorkovskaya, mother of jailed former Russian oil tycoon Mikhail Khodorkovsky, talks to the media after a court session in Moscow December 30, 2010. A Russian judge sentenced jailed former oil tycoon Mikhail Khodorkovsky to six additional years in prison on Thursday after convicting him on multi-billion dollar theft and money-laundering charges. REUTERS/Denis Sinyakov (RUSSIA - Tags: POLITICS CRIME LAW ENERGY)
Marina Khodorkovskaya, mother of jailed former Russian oil tycoon Mikhail Khodorkovsky, talks to the media after a court session in Moscow December 30, 2010. A Russian judge sentenced jailed former oil tycoon Mikhail Khodorkovsky to six additional years in prison on Thursday after convicting him on multi-billion dollar theft and money-laundering charges. REUTERS/Denis Sinyakov (RUSSIA - Tags: POLITICS CRIME LAW ENERGY) REUTERS

Het is donderdagmiddag vier uur wanneer rechter Danilkin zaal 7 van de rechtbank weer binnenkomt. In hetzelfde gehaaste tempo als ’s ochtends en de drie voorafgaande dagen leest hij het slot van het vonnis voor en veroordeelt hij Michail Chodorkovski en Platon Ledebev tot veertien jaar gevangenisstraf. In zijn glazen kooi hoort Chodorkovski het glimlachend aan, Lebedev kijkt serieuzer. Ze hadden niets anders verwacht, maar toch. Als de rechter wegsnelt roept Chodorkovski’s moeder Marina hem na: „Ik vervloek u en uw nakomelingen.”

Met de uitspraak van Danilkin komt een eind aan het tweede proces tegen de voormalige olietycoon Chodorkovski en zijn zakenpartner Lebedev, dat twintig maanden heeft geduurd. Beiden gaan terug naar een strafkamp, ver weg in Siberië. Volgens vrijwel alle aanwezigen in de rechtszaal zijn ze veroordeeld op gezag van premier Poetin, omdat Chodor-kovski in 2003 diens politieke tegenstander wilde worden.

Van de veertien jaar wordt hun eerdere straf van acht jaar, die ze volgend jaar hebben uitgezeten, afgetrokken, zodat ze tot oktober 2017 in de cel blijven. Als ze tenminste geen amnestie van president Medvedev krijgen, een hoger beroep winnen of er een nieuw proces tegen hen wordt gestart.

De uitspraak van de rechter werd eigenlijk pas een dag later verwacht. Danilkin had tot woensdagavond slechts 510 van de 800 pagina’s van het vonnis voorgelezen, zodat hij zeker tot vrijdagmiddag nodig leek te hebben. Daarom zaten er gisteren amper buitenlandse journalisten en diplomaten in de rechtzaal.

Rechter Danilkin begint donderdagochtend met het in sneltreinvaart voorlezen van het vonnis. Alles wat hij zegt lijkt een letterlijke kopie van het requisitoir van het OM. Keer op keer herhaalt hij dat Chodorkovski en Lebedev een criminele organisatie vormden, die los van het management van hun olieconcern Yukos opereerde om zo de aandeelhouders te bedriegen en ruim 200 miljoen ton olie ter waarde van 30 miljard dollar te stelen.

Maar ook nu spreken de feiten die de rechter opsomt elkaar tegen. Want hoe konden de twee in hun eerste proces wegens belastingontduiking over verkochte olie worden veroordeeld, terwijl in het tweede proces wordt beweerd dat hun concern Yukos in diezelfde periode officieel geen druppel olie produceerde, omdat die gestolen zou zijn.

Dinsdag had Danilkin getuigenverklaringen van twee belangrijke ministers, die de beschuldigingen van de diefstal weerlegden, belastend genoemd. „Zoiets kan doordat er in dit proces geen rechtbankverslagen van de verhoren zijn gemaakt”, zegt de bekende journalist Aleksandr Minkin, die het proces volgt voor de krant Moskovskij Komsomolets. „De rechter kan de feiten daarom interpreteren zoals het hem uitkomt.”

En ook donderdag herhaalt het theater zich als de rechter als bewijs voor het ‘bedriegen’ van de Russische aandeelhouders aanvoert dat Yukos zijn jaarverslag alleen in het Engels heeft gepubliceerd. Chodorkovski, Lebedev en hun advocaten barsten in schaterlachen uit. Tijdens een pauze zegt advocaat Vadim Kljoevgant dat hij geschokt is.

Als de zitting wordt hervat, kijkt de vader van Chodorkovski oude schoolrapporten van zijn zoon in. Wiskunde een 4, het op een na hoogste cijfer. Russische taal een 5. Gedrag een 5. Meewarig staart hij naar de jeugd van zijn kind.

Om hem heen wordt het onrustig als een van de Russische journalisten meldt dat de rechter het voorlezen van het vonnis nog die dag zal voltooien. Na een nieuwe schorsing stroomt de zaal vol cameraploegen, fotografen, journalisten, een Duitse diplomaat en enkele activisten. Ook Chodor-kovski’s vrouw Inna en al zijn andere advocaten zijn er ineens. Het gonst. Chodorkovski vouwt zenuwachtig een geel papiertje in elkaar, als de rechter zijn laatste zinnen voorleest, waarin de allerhoogste graad van oliediefstal bewezen wordt verklaard.

„Ze moeten hem hebben gemarteld om hem te laten zeggen wat hij heeft gezegd”, zegt Cho-dorkovski’s moeder als even later de twee keer veertien jaar zijn uitgedeeld. „Danilkin heeft het beroep van rechter te schande gemaakt.”

Op straat zegt advocaat Kljoevgant in hoger beroep te gaan. „Niet tegen de straf, maar tegen het feit dat er twee onschuldige mensen in de gevangenis zitten op grond van een vervalst proces.”