Financiële tovenarij

nrc.next vroeg negen kenners naar de belangrijkste onopgemerkte ontwikkeling van de afgelopen tien jaar.

Documentairemaker Jos de Putter over goochelen met geld.

‘Wij doen Gods werk”, sprak Lloyd Blankfein, baas van de Amerikaanse zakenbank Goldman Sachs op 8 november 2009. Die uitspraak, zegt documentairemaker Jos de Putter, vat het afgelopen decennium volledig samen.

Dat decennium, verklaart De Putter, was namelijk „het Tijdperk van de Tovenaar”. Op die bewuste 8 november, toen de kredietcrisis wereldwijd om zich heen greep, toonde de Tovenaar zich in zijn ware gedaante: die van de bankier.

Hij werd het symbool van een samenleving die zich in tien jaar tijd had uitverkocht aan ‘de macht van het getal’, zoals de Duitse filosoof Peter Sloterdijk het formuleerde. Een samenleving in de ban van efficiency- en rentabiliteitsdenken. De Putter: Een samenleving waarin „Geert Wilders kan vragen wat ‘buitenlanders kosten’ in plaats van te vragen wie ze zijn.”

Het decennium van de Tovenaar werd al in 1997 aangekondigd. Niet door een bankier, maar door een schrijfster: J.K. Rowling. Met haar wereldwijde bestseller Harry Pottter maakte zij „niet alleen kinderen, maar ook een hele generatie voorlezende dertigers rijp voor toverkunst.”

Daarna kwam Rob Pardo, oprichter van het Amerikaanse gamebedrijf Blizzard. Hij lanceerde het computerspel World of Warcraft, dat sinds de eeuwwisseling uitgroeide tot een virtuele wereld die in omvang de filmindustrie inmiddels vele malen heeft gepasseerd. In deze wereld, zegt De Putter, „woedt een permanente oorlog tussen mensen, plunderaars, zombies en toverelfen – precies de oorlog die we dit decennium ook in de echte wereld hebben gezien.”

Alleen bleek de echte wereld nog cynischer dan de wereld van plunderaars en zombies: de Tovenaars van de financiële markten schiepen hun eigen virtuele wereld, die volledig losgezongen raakte van de reële economie. Daarin „creëren Blankfein en zijn collega-bankiers iedere dag, zelfs iedere milliseconde, nieuwe duizelingwekkende universums waarin het lot van armen, bejaarden, zieken, en hele generaties wordt verhandeld”, zegt De Putter.

Die tovenarij deed uiteindelijk de werkelijke economie in elkaar stortten, „als ware het Twin Towers”, zegt de Putter – neergehaald „door die andere grote magiër van de 21ste eeuw”.

Rob Wijnberg

Jos de Putter is documentairemaker en hoofdredacteur van het VPRO-programma Tegenlicht. In 2009 maakte hij ‘Beyond The Game’ – een film over het computerspel World of Warcraft.