Feiten doen er niet toe

nrc.next vroeg negen kenners naar de belangrijkste onopgemerkte ontwikkeling van de afgelopen tien jaar. Cultuursocioloog Dick Houtman over politiek.

De werkelijkheid raakt steeds verder uit beeld. Overal, maar vooral in de politiek. Dick Houtman, hoogleraar cultuursociologie aan de Erasmus universiteit Rotterdam, vindt de fact-free politics hét verschijnsel van de afgelopen tien jaar. Dat de werkelijkheid er steeds minder toe doet, blijkt bijvoorbeeld uit het feit veel mensen geen idee hebben van het verschil tussen regering en parlement. „Die twee staan in principe lijnrecht tegenover elkaar. Voor lager opgeleiden is het echter allemaal één pot nat: kunst, cultuur, overheid, regering. Deze elite is, hun inziens, louter bezig met de eigen ‘hobby’s’, en negeert de échte problemen van Henk en Ingrid.”

Mensen met zulke opvattingen worden bediend door PVV-achtige partijen die ferme principes formuleren waar grote delen van het electoraat zich in kunnen vinden. En de gevestigde partijen, vertelt Houtman, kunnen hier niet mee uit de voeten. „Het ontkennen van sommige onwaarheden van populistische politici, werkt namelijk averechts. Henk en Ingrid voelen zich daardoor niet serieus genomen, waardoor hun aversie tegen de elite toeneemt.”

Zij zien in die ontkenning wederom een bewijs dat de elite van de ‘gewone bevolking’ is vervreemd. Problemen waarmee de ‘gewone bevolking’ wordt geconfronteerd zijn, in hun ogen, juist door de gevestigde politiek veroorzaakt. Ze maken daarbij zelfs nog amper onderscheid tussen verschillende politieke partijen. Het is één pot nat – allemaal ‘Haagse zakkenvullers’.

Op de vraag waar dat onbehagen vandaan komt, antwoordt Houtman: „Het onbehagen van de bevolking is toegenomen door het wegvallen van zingevende en richtinggevende kaders, zoals de verzuilde verhoudingen van vroeger die boden. Voor 2002 – met de opkomst van Pim Fortuyn – werd dit nauwelijks opgepakt in politieke kringen.” Inmiddels wel, en Houtman verwacht daarom dat „het anti-establishment sentiment ook de komende jaren een steeds grotere rol zal spelen in het Nederlandse politieke klimaat.”

Amy van den Berg

Dick Houtman is hoogleraar cultuursociologie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.