'Duitsland is de redder van Europa'

Wat zal in 2011 het nieuws zijn? Voorspellingen door de redactie en interviews met deskundigen. Vandaag: politicoloog Eberhard Sandschneider over Duitsland.

Het was het jaar van de Europese schulden en de redding van de euro – en Duitsland speelde er de hoofdrol in. Niet tot ieders genoegen. Bondskanselier Angela Merkel zou zich te hard hebben opgesteld jegens landen als Griekenland, met torenhoge schulden. Door haar rigiditeit zou Merkel de euro in gevaar hebben gebracht. De kritiek luidde dat Duitsland te weinig leiding gaf en op onjuiste wijze aan crisismanagement deed.

Maar uiteindelijk veranderde het beeld: de principieel strenge Duitse opstelling leidde tot een akkoord over duurzame stabilisering van de euro en beperkte aanpassing van het Verdrag van Lissabon. Merkel legde in de Bondsdag verantwoording af. Ze zei: „We laten niemand vallen in Europa en niemand zal alleen worden gelaten.” Is Duitsland de redder van Europa?

„In zekere zin wel”, vindt politicoloog Eberhard Sandschneider, hoogleraar aan de Berlijnse Freie Universität en verbonden aan de Deutsche Gesellschaft für Auswärtige Politik, een onafhankelijke denktank voor buitenlands beleid. „Merkel heeft met haar opstelling zowel het Duitse als het Europese belang met succes verdedigd. Bij de kwestie met Griekenland heeft ze lang geaarzeld voordat ze in actie kwam, en er kwamen veel Griekse emoties los, maar uiteindelijk heeft Duitsland gewetensvol en naar de Europese gedachte gehandeld. Merkels doel is steeds een stabiele euro geweest. Daarover is nu een akkoord gesloten en dat is goed. Haar communicatie kon beter, maar in de kwestie zelf toonde de bondskanselier standvastigheid. De euro kan niet overleven als het ene land z’n zaken op orde heeft en het andere niet.”

Heeft Duitsland een leiderschapsrol in Europa gekregen die het voorheen niet had?

„Door zijn economische kracht wordt Duitsland steeds meerde rol van politiek leider opgedrongen. De economie is mede bepalend voor politieke ontwikkelingen. Je kunt die twee zaken niet scheiden. Ze gaan naadloos in elkaar over en hebben automatisch grote uitwerking op elkaar. Of we het nu willen of niet, Duitsland zal steeds vaker worden gezien als de politiek leidende kracht in Europa.”

Maar historisch ligt dat toch heel gevoelig, met het naziverleden van Duitsland? Toen Griekenland afgelopen jaar door Duitsland onder druk werd gezet, eiste een Griekse minister retorisch dat Duitsland eerst de herstelbetalingen uit de oorlog voldoet.

„Klopt. Na de capitulatie in 1945 is Duits politiek leiderschap altijd een heikel thema geweest. Nog steeds lopen emoties soms hoog op als Duitsland zich internationaal roert. Maar het is een kwestie van tijd en generaties. Er wordt aanzienlijk ontspannener mee omgegaan dan vroeger. De realiteit is dat de Bondsrepubliek een rechtsstaat en een democratie is, die niemand in gedrang wil brengen en die het beste voor heeft met Europa. Ook uit eigenbelang.”

De Duitse economie groeit, de werkloosheid is laag en de staatsschuld valt verhoudingsgewijs mee. Moet de Bondsrepubliek om die redenen verantwoordelijkheid tonen in Europa?

„Nee, niet per se daarom. Of het nu goed of slecht gaat met Duitsland, stabiliteit en voorspoed in Europa dienen principieel het Duitse belang. We zetten ons niet in voor sommige landen van de eurozone omdat onze export is aangetrokken, maar omdat economische en politieke instabiliteit in de EU voor alle lidstaten slecht is. In het bijzonder voor ons. Duitsland is nu eenmaal groot, ligt in het hart van Europa, telt veel buurlanden en heeft alleen al daardoor tal van buitenlandse belangen.”

Is Duitsland moreel voorbereid op een rol als politiek leider?

„Politieke macht uitoefenen heeft minder met moraal te maken en meer met de vraag hoe sterk een land economisch is en of zijn politieke leiders hun taak naar behoren vervullen. Duitsland toont kracht, wat beide zaken betreft.”

Moet Duitsland in de EU aandringen op verdere politieke integratie,zoals minister van Financiën Schäuble laatst zei?

„Ja, dat is wenselijk. Daar wordt al jaren over gesproken. Voor een goed functioneren van de EU is economische en politieke samenwerking onontbeerlijk. Blijvende stabiliteit in de muntunie is alleen mogelijk met een bepaalde mate van politieke integratie.”

Vijf andere landen om het komende jaar in de gaten te houden