De nieuwe bezems vegen van bovenaf

TwintigTien is het jaar van de nieuwe bovenmeesters.

‘Links’ en ‘rechts’ verliezen in economische zin hun betekenis, evenals ‘markt’ en ‘overheid’. Zijn de eerste contouren van de groene industriepolitiek van energieminister Verhagen (CDA) rechts? Of links? Kunnen de NS en ProRail de sneeuw niet de baas omdat zij staatsbedrijf zijn? Of ligt de Britse luchthaven Heathrow plat omdat het in private handen is?

Nee, de sjablonen voldoen niet meer. De nieuwe politiek in de economie van de publieke en de commerciële sector beweegt zich langs de as van soepelheid en strengheid. De hardwerkende Nederlander doet het goede, is het heersende politieke sentiment. Nu de bazen in de bureaucratie, de bestuurders in de semi-publieke sector en de zakenelite nog.

Of de nieuwe Haagse bezems schoner vegen dan de vorige, valt nog te bezien. Zij zwabberen bij een cruciaal onderwerp als de vergrijzingskosten. De AOW-leeftijd gaat wel omhoog, maar met één jaar en pas in 2020. Dat mist urgentie. Met wat politieke stuurmanskunst moet het kabinet een Kamermeerderheid kunnen mobiliseren voor een eerdere en/of drastischer verhoging.

Soepel gaat het bezemen bij de grootste kostenpost van de vergrijzing: de gezondheidszorg. Investeerders in de zorg mogen zichzelf straks gemakkelijker winst uitkeren. Zo moet de zorg aantrekkelijk worden voor privaat kapitaal. Maar dan moet eerst maar eens winst worden gemaakt. Dat is op zich al een kapitaal karwei, gezien de voortdurende kortingsmaatregelen van het kabinet.

De bovenmeesters vegen wel van boven naar beneden. Minder ministers, minder staatssecretarissen. Bovenal vegen zij strenger.

Strenger voor bestuurders van pensioenfondsen. Dit is het jaar dat CDA-minister Donner (toen nog Sociale Zaken) ingreep in de pensioenwereld. Blijft uw fonds achter? Verlaag desnoods de pensioenen. Een gedurfde stap voor een overlegminister op een overlegdepartement in een overlegsector waar vakbonden en werkgevers liever alles zelf beslissen.

De bovenmeesters zijn strenger voor de maatschappelijke sector van de woningcorporaties. De Europese Commissie heeft de vrijheid van handelen van de corporaties beknot en wisselende coalities in de Tweede Kamer stonden erbij en keken er naar. Het kabinet wil ook een jaarlijkse extra heffing incasseren à 760 miljoen euro. Dan kan het kabinet de sector net zo goed nu nationaliseren. Dat scheelt tijd en geld voor de onvermijdelijke reddingsacties.

Zij zijn strenger voor subsidies aan ondernemingen. Het Fonds Economische Structuurversterking (FES), een aardgasbaten-Sinterklaas voor nieuw asfalt, technologie en onderzoek, verdwijnt. Andere grondstofrijke staten, zoals Noorwegen, Alaska, Dubai, Qatar, ja zelfs Libië, gebruiken hun inkomsten als kapitaal voor investeringsfondsen. Die maken nu rendement voor volgende generaties. Zij mikken op de toekomst, Nederland lost met gasbaten schulden uit het verleden af. Het kost wat om het beste jongetje in de Europese klas te willen zijn.

Zij zijn strenger voor topbeloningen, om te beginnen in de financiële sector en bij staatsdeelnemingen. Meer dan tien Nederlandse bestuurders van beursgenoteerde bedrijven namen dit jaar geen bonus in afwachting van winst- of koersherstel. De bovenbazen die aantreden bij Ahold, Philips, SHV, Telegraaf Media, TNT en KPN weten wat zij moeten doen.

En, ten slotte, strenger voor bestuurders bij de overheid en in het grote middenveld met ziekenhuizen, zorgverleners, woningcorporaties en omroepen. Wie faalt krijgt straks maximaal ‘maar’ 75.000 euro mee als gouden handdruk. Ingrijpen en inkomenspolitiek beginnen aan de top. Is dat rechts? Of kan het zijn dat het kabinet Rutte het meest linkse ooit is.

MENNO TAMMINGA