Brisante coalities...

Aan het begin van het jaar 2010 was een brisante politieke vraag of Nederland op een of andere manier zou blijven bijdragen aan de internationale missie in Afghanistan. Op de laatste dag van dit jaar is het nog altijd wachten op een antwoord.

In de tussentijd is er veel gebeurd. ‘Afghanistan’ was de oorzaak of de aanleiding voor de val in de nacht van 20 op 21 februari van het kabinet-Balkenende IV van CDA, PvdA en ChristenUnie. Deze crisis leidde tot vervroegde Tweede Kamerverkiezingen op 9 juni, die bijzondere resultaten kenden: het CDA leed een historisch grote nederlaag, de PVV won fors en de VVD werd voor het eerst de grootste partij. De uitslag was zo gecompliceerd dat de formatie veel tijd kostte en het kabinet-Rutte pas op 14 oktober aantrad. Het is een bijzonder kabinet, en dat is het.

Bijzonder omdat de regeringspartijen, VVD en CDA, in de Tweede Kamer samen slechts 51 van de 150 tellen – ze vertegenwoordigen maar net aan eenderde van de kiezers. Bijzonder omdat ze voor een parlementaire meerderheid, die dan slechts één zetel bedraagt, afhankelijk zijn van een partij, de PVV, die zich profileert door zich tegen het Haagse establishment te keren. Van dat establishment maken CDA en VVD, die de afgelopen 50 jaar respectievelijk 42 en 37 jaar in een kabinet waren vertegenwoordigd, nadrukkelijk deel uit.

Op steun van de PVV voor een missie in Afghanistan hoeft de regering niet te rekenen. Zij moet daarvoor te biecht gaan bij de oppositie en hopen dat partijen als D66, GroenLinks en ChristenUnie voor een meerderheid in de Tweede Kamer willen zorgen.

Dat dit gebeurt op het cruciale terrein van de internationale samenwerking tekent de wankele positie van het kabinet-Rutte. Dat ook nog te maken heeft met een meerderheid in de Eerste Kamer die het niet gunstig gezind is en die recentelijk liet zien dat ze het kabinet nederlagen kan en wil bezorgen. Al is er bij de verhoging van de btw voor de theaters wellicht sprake van niet meer dan uitstel van executie.

Het zijn redenen waarom de Provinciale Statenverkiezingen van 2 maart meer dan ooit in het teken van de landelijke politiek zullen staan. Als de VVD en CDA samen met gedoogpartner PVV in de senaat geen meerderheid verwerven, is het twijfelachtig of het kabinet-Rutte een lang bestaan beschoren zal zijn.

En als de verkiezingen wel goed uitpakken voor die partijen samen, is de vraag hoe krachtig het kabinet kan zijn, juist als het gaat om de grote vragendie om een internationaal antwoord vragen. Financiële crisis, klimaat, migratiestromen, ze vereisen een grensoverschrijdende aanpak, waarvoor gemeenschappelijk Europees beleid of mondiale afspraken nodig zijn. Maar juist daar zit de zwakke plek van het kabinet, dat zich afhankelijk heeft gemaakt van een gedoogpartner die anti-Europa is en het prefereert met de rug naar het buitenland te staan.