Aswenteling van komeet vertraagt door wegspuitend gas

Astronomen hebben voor het eerst een vertraging van de aswenteling van een komeetkern waargenomen. De betreffende komeet, Tempel 2, is een tien kilometer grote ijsbal die tussen de baan van de aarde en Jupiter om de zon draait. Een recente analyse van eerdere waarnemingen laat zien dat deze komeet tussen 1988 en 1999 een halve minuut langer over zijn rotatie om de as is gaan doen. Dat is veel vergeleken met de veranderingen in de aswenteling van bijvoorbeeld planeten (maar die zijn dan ook veel groter). Het komt door het ‘raketeffect’ van de gassen die uit het verdampende komeetoppervlak spuiten (Astronomical Journal, januari 2011).

Komeet Tempel 2 werd in juli 1873 ontdekt door de Duitse astronoom Ernst Wilhelm Liebrecht Tempel en is sindsdien tijdens vrijwel elke terugkeer in de buurt van de zon waargenomen. Door opwarming gaat de komeet dan gas uitstoten. Pas kort voor zijn dichtste nadering tot de zon hult hij zich volledig in een wolk van gas en stof. Vóór die tijd is zijn aswenteling af te leiden uit een periodieke variatie in de helderheid van de komeet.

Matthew Knight en collega’s zagen dat de komeetkern in 1988 in 8,932 uur om zijn as draaide en in 1999 in 8,941 uur: een verschil van 32 seconden.

Veranderingen in de aswenteling van een komeetkern kunnen op vele manieren ontstaan. Bijvoorbeeld door het afbreken van een deel van de kern, een botsing met een ander object, of een passage langs de planeet Jupiter. Bij komeet Tempel 2 ligt de oorzaak echter vrijwel zeker in gassen uit de kern die in verschillende richtingen wegspuiten. Die veroorzaken, net zoals de stuwraketjes van een ruimtesonde, een krachtenkoppel dat de draaiing verandert. Dit effect is natuurlijk het sterkst als de komeet het sterkst ontgast en dus het dichtst bij de zon staat.

Computersimulaties van het raketeffect laten zien dat de aswenteling van een komeetkern na iedere zonsomloop vele minuten kan veranderen. De aswenteling kan ook toenemen, waardoor zo’n kern uiteen kan vallen. Veranderingen in de aswenteling verraden zo iets over de structuur van een komeetkern. George Beekman