Omdat je bij dreiging niet anders kan dan hard ingrijpen

Er was sprake van concrete en acute terreurdreiging.

Dan neem je het zekere voor het onzekere, zegt Erik Akerboom, hoofd NCTb.

Het was pikkedonker en het arrestatieteam moest op meerdere plekken tegelijkertijd snel opereren. Om die reden werden op Kerstavond twaalf Somalische terreurverdachten gearresteerd, terwijl er maar vier op het lijstje stonden. Volgens Erik Akerboom, de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTb), was er geen tijd om de identiteit van iedereen vast te stellen. „Dan neemt de politie het zekere voor het onzekere en arresteert ze iedereen van wie ze denkt dat die betrokken is.”

Op het lijstje van de AIVD stonden vier Somaliërs. Inmiddels zijn elf van de twaalf verdachten weer vrijgelaten. Eén van hen zit nog vast als verdachte en van de vrijgelaten mannen blijven er twee als verdachte in beeld.

Dat betekent dat negen mannen ten onrechte zijn aangehouden.

„Dat is natuurlijk heel vervelend. De politie doet het maximale om te voorkomen dat we mensen arresteren die er niets mee te maken hebben, maar uitsluiten kun je dat niet. Het is onze prioriteit om een aanslag te voorkomen, en dan loop je het risico dat je onschuldige mensen aanhoudt.”

Bij de inval in de belwinkel ging het arrestatieteam met veel machtsvertoon te werk.

„De leden van de Dienst Speciale Interventies bellen niet aan. Ze gaan gewoon naar binnen en zijn inderdaad niet zachtzinnig. Bij dit soort acties draait het om snelheid. Je wilt de verdachten overrompelen. Het team kan zich geen situatie veroorloven die onbeheersbaar is. De dienst is een professionele, goed getrainde club. Je moet geweld niet te snel toepassen, maar als je het doet, moet het met de grootst mogelijke professionaliteit gebeuren.”

Was de arrestatie achteraf gezien gerechtvaardigd?

„Zeker. Het ging vrijdag allemaal heel snel. De informatie die de AIVD had duidde op een heel concrete en acute terroristische dreiging. Dat bericht kwam in de loop van de middag. Dan gaat de machine lopen. De NCTb wordt betrokken, het Openbaar Ministerie, het Korps Landelijke Politiediensten. We stonden voor de afweging óf de dreiging wegnemen óf de beveiligingsmaatregelen opschroeven. Dat laatste kon niet, omdat er geen informatie bekend was over een mogelijk doelwit. Dan kun je dus niet anders dan ingrijpen. En je kunt niet een beetje ingrijpen. Al kijk je van tevoren altijd naar de risico’s, de timing, de proportionaliteit.”

Wie neemt uiteindelijk de beslissing om tot actie over te gaan?

„Er is overleg tussen de hoofdrolspelers: NCTb, OM, KLPD en het college van procureurs-generaal. Ik adviseer de minister van Veiligheid en Justitie in te grijpen, die neemt het besluit. Dat liep allemaal heel vlot.”

Het moet toch frustrerend zijn als na een paar dagen elf van de twaalf verdachten weer zijn vrijgelaten.

„Daar houd je bij het bestrijden van terrorisme altijd rekening mee. Het is onze eerste prioriteit om te voorkomen dat een aanslag plaatsvindt. Het accent ligt op preventie, juist vanwege het ontwrichtende aspect van een aanslag. Het risico is dan dat je mensen oppakt terwijl het bewijs onvoldoende is of ontbreekt. De rechtszaak is natuurlijk belangrijk, het recht moet zijn loop krijgen, maar voor ons is dat duidelijk de tweede prioriteit.”

Deze Somaliërs hebben nu het stempel ‘terrorist’. Is dat ook bijzaak?

„Nee, het is geen bijzaak, maar een consequentie die je moet aanvaarden als je zo snel moet optreden in zo’n complexe zaak. Ik besef dat het voor deze mensen een hoofdzaak is. Daarom wordt veel moeite gedaan om ter plekke te schiften: wie arresteren we wel en wie niet? Daarnaast is het OM in de berichtgeving altijd heel voorzichtig. Feitelijk en terughoudend berichten over arrestaties moet voorkomen dat mensen direct als schuldige worden aangewezen.”