Gezelschapsspel

De AIVD is het laatste orgaan in Nederland dat nog echt geheim is, een bastion dat de roep om meer openheid en transparantie kan negeren. De strategie van zo’n mysterieuze Geheime Dienst laat zich alleen indirect afleiden.

Zo gold vóór de moord op Theo van Gogh blijkbaar de regel om zo laat mogelijk tot arrestatie over te gaan – zo verzamelde je meer bewijs en rolde je bovendien gelijk een heel netwerk op. De laatste jaren is het beleid kennelijk veranderd, en arresteert men juist zo vroeg mogelijk. In maart 2009 volstond één anoniem telefoontje over een aanslag bij IKEA om zeven mensen van hun bed te lichten.

We weten niet op grond waarvan die twaalf Somaliërs op Kerstavond zijn opgepakt, maar het bewijs zal het niveau van het gerucht niet overstijgen als je ziet hoe snel ze, bijna voltallig, weer op straat stonden. Je hoefde je maar oppervlakkig in de groep te verdiepen om vast te stellen dat je die Somaliërs van van alles kunt verdenken, behalve van streng religieuze sympathieën.

Gezelschapsspel voor oudejaarsavond: wie krijgt via internet en telefoon het snelst een terreurarrestatieteam in actie.

Vroeger trad de politie pas op als er een gerede verdenking was. Nu arresteren ze op basis van een AIVD-ambtsbericht, zonder de aanwijzingen, achtergronden en motieven te kennen. We kunnen het risico niet lopen, luidt het excuus.

Maar dat brengt ook een nieuw risico met zich mee. Juist zo’n oncontroleerbaar orgaan als de AIVD moet geloofwaardig blijven en heeft de verantwoordelijkheid om blunders tot een minimum te beperken. In 2002 had de dienst Mohammed B. in het vizier en liet de AIVD na hem op te pakken. Nu is de dienst naar de andere kant doorgeslagen. Van een land dat recordhouder telefoontaps is, zou je meer zorgvuldigheid verwachten.

Als straks het dreigingsniveau omhoog gaat, naar rood of oranje, moet ik dat dan serieus nemen? Bij dat stoplicht zitten immers dezelfde mensen achter de knoppen die op elk gerucht overgaan tot een buitensporig hardhandige arrestatie.

Christiaan Weijts