Een bericht aan de cocaïnesnuiver

Cocaïne laat een spoor van vernieling achter. Dick Wittenberg schreef er een ongebruikelijk verhaal over voor nrc.next. Vlak voor oudejaarsavond richt hij zich rechtstreeks tot de gebruiker.

Je hebt het hele jaar keihard gewerkt. Je hebt een verzetje verdiend. Waarom zou jij jezelf niet juist met Oud & Nieuw trakteren op wat nose candy? Zoals je wel vaker doet als je in het weekend naar een danceparty gaat.

Jij kunt het je permitteren. Jij bent niet zo dom dat je verslaafd raakt aan cocaïne. Je bent een matige gebruiker die af en toe losgaat om te voelen dat je leeft. Je doet er toch niemand kwaad mee.

Ben jij echt zo onnozel? Of wil je het gewoon niet weten? Ik neem je mee op wereldreis. Volg me maar op die honderden, duizenden, steeds wisselende smokkelroutes. Van Andes, via Midden-Amerika en het Caraïbisch gebied, via West-Afrika naar Europa. En zie het spoor van geweld, corruptie en ellende dat cocaïne trekt. Het is een gif dat vreet aan landen die ermee in aanraking komen, nog het meest aan de armste, minst stabiele landen. Cocaïnehandel holt staten uit, ondermijnt de economie en stimuleert oorlog, georganiseerde misdaad en terrorisme.

Heb je je ooit afgevraagd waarom er in de hele wijde wereld maar drie landen zijn waar de cocaplant op grote schaal wordt verbouwd? In Colombia, Peru en Bolivia zijn regenval, temperatuur en klimaat voor de cocateelt nu eenmaal gunstig. Zeker. Maar dat geldt voor zoveel andere landen. Een eeuw geleden was Nederland nog de grootste cocaïneproducent ter wereld, dankzij de cocaplantages in Nederlands-Indië. De grootste cocaïnefabriek ter wereld, opgericht in 1900, stond in Amsterdam.

Tegenwoordig tolereert de internationale gemeenschap van geen enkele regering dat ze de cocateelt accepteert. Grootschalig verbouwen van de cocaplant is dus alleen nog maar mogelijk in gebieden die niet onder controle staan van de regering. Bijvoorbeeld in landen waar burgeroorlog heerst, of waar rebellen actief zijn. Jouw lijntje coke helpt de burgeroorlog in Colombia verlengen. Jij betaalt mee aan elke kogel die in het Andesgebied doodt.

Je draagt ook bij aan de grote aantallen moorden in andere Zuid- en Midden-Amerikaanse landen. Niet toevallig zijn dat de landen die als schakel in de cocaïnehandel dienen. Zoals El Salvador, Honduras, Belize en Guatemala. Vorige week nog kondigde de regering van Guatemala de staat van beleg af voor het noorden van het land, waar drugshandelaren en huurmoordenaars de dienst uit maken. Volgens president Álvaro Colom dreigt zijn land onregeerbaar te worden.

Ook in Ecuador, Brazilië en Venezuela verhoogt de drugshandel de moordcijfers. Van de cocaïnetransporten naar Europa die tussen 2006 en 2008 op zee werden onderschept, was 51 procent afkomstig uit Venezuela. Ook alle vliegtuigen met cocaïne die de laatste jaren in West-Afrika werden betrapt, kwamen uit Venezuela. En terwijl het belang van Venezuela als doorvoerhaven voor cocaïne almaar toenam, steeg het geweld in het land explosief. Sinds 1990 verachtvoudigde het aantal moorden tot meer dan 16.000 per jaar.

Mexico, met zijn drugsoorlog waarbij dit jaar tot december al 12.000 doden vielen, laat ik buiten beschouwing. Die kan ik jou niet aanrekenen. De cocaïne die door Mexico stroomt, is voor Canada en de Verenigde Staten bestemd.

Kijk liever naar West-Afrika, dat zich de afgelopen tien jaar tot belangrijkste draaischijf in de cocaïnehandel naar West-Europa heeft ontwikkeld. Vroeger ging het vervoer rechtstreeks, dwars over de Atlantische Oceaan. Maar dat leidde op den duur tot te veel inbeslagnames. Inmiddels maakt eenderde tot meer dan de helft van de cocaïne die voor de Europese markt is bestemd een tussenstop in West-Afrika. Colombiaanse bendes die nog altijd de internationale cocaïnehandel domineren, hebben de ongekende mogelijkheden van deze uithoek onderkend.

West-Afrika is een vrijhaven voor cokehandel. Ik zal je vertellen wat dat inhoudt.

Een lading cocaïne die in de Rotterdamse haven arriveert, moet goed zijn verstopt om niet te worden onderschept door douane of politie. Verborgen in een container met bananen. Verwerkt in wijn, of bijenwas, of plastic, om later in een laboratorium te worden teruggewonnen.

In West-Afrikaanse havens als Conakry en Dakar is al die heisa niet nodig. Een vliegtuig zonder vereiste papieren landt ongezien in de binnenlanden van Liberia. Geen haan die ernaar kraait.

West-Afrika is een van de armste, kwetsbaarste gebieden op aarde. Dertien van de zestien landen behoren tot de minst ontwikkelde van de wereld. Acht staan er op de ranglijst van meest instabiele staten: Niger, Mali, Sierra Leone, Liberia, Mauretanië, Guinee-Bissau, Ivoorkust en Benin. Zeker vijf kampen langdurig met binnenlands verzet.

In West-Afrika heeft de overheid niks te zeggen. Drugshandelaren hebben niks te duchten. Hier regeert het geld. Bruto nationale producten van de meeste West-Afrikaanse landen vallen in het niet bij de 80 tot 100 miljard dollar die jaarlijks met de wereldhandel in cocaïne is gemoeid.

Guinee-Bissau is de eerste narcoticastaat van West-Afrika. Het leger stelt landingsbanen voor drugstransporten beschikbaar en kazernes voor opslag. De tweede man van de strijdkrachten, José Bubo Na Tchuto, is volgens Amerikaanse autoriteiten een grote drugshandelaar.

De cocaïnehandel heeft ook veel andere West-Afrikaanse landen al geïnfecteerd. Zoals Gambia, Sierra Leone, Benin en Togo. Zoals Nigeria en zelfs Ghana, van oudsher het troetelkind van westerse donorlanden. Via WikiLeaks werd deze maand bekend dat de Ghanese president John Atta Mills Groot-Brittannië had gewaarschuwd voor ministers en topfunctionarissen uit zijn eigen entourage die bij cocaïnesmokkel zijn betrokken.

Drugsgeld financiert politieke campagnes. Drugsgeld mest militairen en politiemensen vet. Drugsgeld vult kluizen van kabinetsleden, parlementariërs en hooggeplaatste ambtenaren. Elk land waar de georganiseerde misdaad invloed krijgt, verandert langzaam in een boevenstaat.

De cocaïnehandel in West-Afrika „corrumpeert economieën en holt samenlevingen uit”, waarschuwde de directeur van UNODC (United Nations Office on Drugs and Crime), Antonio Maria Costa. „Drugsmokkel bedreigt in toenemende mate vrede en veiligheid in Afrika”, zei VN-secretaris-generaal Ban Ki-moon dit jaar.

De reis gaat voort. Nu de cocaïne voor Europa niet meer rechtstreeks over de Atlantische oceaan getransporteerd wordt, maar volstrekt risicoloos, volstrekt straffeloos in West-Afrika is aangeland, leiden er opeens vele routes naar de afzetmarkt. Per schip, per vliegtuig, over land.

Wist je dat enkele van die routes door de Sahel leiden, door het deel van Afrika dat bekend staat als Maghreb? Die routes worden gecontroleerd door de islamistische beweging Al-Qaeda-in-de-islamitische-Maghreb. Een organisatie van niet meer dan 400 man, ver weg in de woestijn, die geld verdient aan cocaïne. Westerse veiligheidsdiensten kunnen daar knap nerveus van worden. En jij? Hoe voelt het als je terrorisme financiert?

Maak jezelf niet wijs dat cocaïne in Europa onschuldig is. Elk jaar sterven in de Europese Unie zeker duizend mensen door cocaïnegebruik. Dat waren er in Nederland vorig jaar dertig, volgens deskundigen een grove onderschatting. Chronisch cocaïnegebruik leidt ook tot hart- en vaatziekten en neurologische aandoeningen. Cocaïne als doodsoorzaak wordt in deze gevallen niet vastgesteld.

Jou kan natuurlijk niks overkomen. Zoals heroïne het kenmerk is van ‘losers’, zo is cocaïne voor ‘winners’. Toch meldden zich vorig jaar in Nederland bijna 10.000 cocaïnegebruikers bij de verslavingszorg, een verviervoudiging sinds 1994.

Tot slot: wist je dat Nederland na het Iberisch schiereiland de belangrijkste toegangspoort tot Europa is voor cocaïne? Naar schatting een kwart van de cocaïne voor de Europese markt komt binnen via Nederland. Niet meer dan 10 procent is bestemd voor de binnenlandse markt. Om logistieke en financiële redenen is Nederland een aantrekkelijke vestigingsplaats voor drugsondernemers. Ook in Nederland raken onderwereld en bovenwereld verweven, niet alleen in Afrika.

Als jij jezelf verwent, denk dan ook even aan het spoor van verwoesting dat je achterlaat. Gelukkig Nieuwjaar.

Dit artikel is gebaseerd op actuele rapporten en op gesprekken met autoriteiten en deskundigen.