Denker op de grens van het web en de 18de eeuw

De Amerikaanse filosoof Denis Dutton bedacht een prijs voor slecht proza. Zijn website Arts & Letters Daily, met links voor mensen die graag nadenken, maakte hem beroemd.

In this Aug. 3, 2002 photo, Dr. Dennis Dutton poses at a computer in his office at the University of Canterbury. Author, academic and founder of the popular Arts & Letters Daily website Denis Dutton died in New Zealand, Tuesday, Dec, 2010 at the age of 66.(AP Photo/Christchurch Star, Martin Woodhall) AUSTRALIA OUT NEW ZEALAND OUT
In this Aug. 3, 2002 photo, Dr. Dennis Dutton poses at a computer in his office at the University of Canterbury. Author, academic and founder of the popular Arts & Letters Daily website Denis Dutton died in New Zealand, Tuesday, Dec, 2010 at the age of 66.(AP Photo/Christchurch Star, Martin Woodhall) AUSTRALIA OUT NEW ZEALAND OUT AP

De dinsdag aan prostaatkanker overleden filosoof Denis Dutton is misschien de eerste beroepsfilosoof die zijn roem vooral aan het internet te danken heeft: hij was de oprichter van de cultuurwebsite Arts & Letters Daily, www.aldaily.com.

De site werd beroemd door de puntige – en dikwijls gepeperde – openingsregels waarmee interessante artikelen of links worden aangekondigd.

Daarin was ALDaily een voorloper van Twitter. Tegelijkertijd was de site inhoudelijk en qua (driekoloms-)vormgeving ook een voortzetting van de achttiende-eeuwse Engelse broadsheet, een soort kruising tussen krant en pamflet.

Geboren en opgeleid in Californië groeide Dutton aanvankelijk op als een typische hippie. In India leerde hij sitar spelen. In 1984 vertrok hij naar Nieuw-Zeeland, waar hij sindsdien werkzaam was aan de filosofieafdeling van de universiteit van Canterbury in Christchurch. In 1976 richtte hij het tijdschrift Philosophy and Literature op, dat zou uitgroeien tot een van de meest vooraanstaande vaktijdschriften op het snijvlak van kunst en (analytische) filosofie.

Maar Dutton was vooral een publieksfilosoof. In Nederland is hij bekend geworden door de vertaling van The Art Instinct (besproken in Boeken, 18 september 2009), waarin hij Darwins evolutieleer toepast op de kunsten.

Dat boek bracht hem in onverwacht gezelschap. Zo ging hij in debat met Monty Python-veteraan John Cleese. The Art Instinct verheft de romantische notie van kunst tot een universeel menselijk en evolutionair nuttig gegeven: met mooie kunst win je makkelijker een partner.

Problematisch aan deze onderneming is vooral dat Dutton een esthetisch onderscheid tussen goede en slechte kunst projecteert op de evolutieleer, die zelf geen normatieve onderscheiden maakt. Daardoor klinkt zijn boek soms als een zoektocht naar filosofische en biologische rechtvaardigingen voor Duttons eigen, nogal behoudende, voorkeuren. In zijn optiek is het modernistische werk van kunstenaars als James Joyce, Marcel Duchamp en Arnold Schönberg niet slechts ongenietbaar, maar een evolutionaire miskleun, een kunstzinnig equivalent van het vogelbekdier of de dodo.

Een vergelijkbare houding spreekt uit de jaarlijkse Bad Writing Contest die Dutton in het leven heeft geroepen. In 1998 werd filosofe Judith Butler bekroond voor een lange, van jargon doortrokken volzin, die volgens Dutton de lezer slechts wil tonen hoe knap de auteur is. Butler reageerde in een kort (en kristalhelder) opiniestuk, waarin ze betoogt hoe makkelijk kritiek op onduidelijk proza kan verworden tot een instrument voor politiek conservatisme. In de heisa die op deze polemiek volgde, beëindigde Dutton zijn jaarlijkse prijsuitreiking.

Zijn grootste internationale faam verwierf Dutton toch met Arts & Letters Daily, dat door haar veelzijdigheid een enorme invloed kreeg. Dutton voegde er tot vlak voor zijn dood, dagelijks nieuw materiaal aan toe. Zelfs tijdens vakanties bleef hij op zoek naar nieuwe stukken.

De beheerders willen de site op dezelfde voet voortzetten – maar of ze een nieuwe redacteur kunnen vinden die dat even regelmatig en spitsvondig deed als Dutton, valt te betwijfelen.