Afscheid van de Disney- prinses?

De prinsessen in de tekenfilms van Disney worden steeds stoerder. Rapunzel bijvoorbeeld, is een kind van deze tijd, eigenwijs, dapper, en ze mept met de koekenpan.

Het was een droevig bericht: Disney wilde stoppen met het maken van mooie tekenfilms op basis van klassieke sprookjes. Na Doornroosje, Sneeuwwitje, Assepoester, Ariël, Belle, Jasmine en al die anderen was het nu tijd voor meer eigentijdse verhalen en heldinnen. Maar navraag van de kinderpaginaredactie bij het hoofdkantoor van Disney in Hoofddorp wees uit dat het een misverstand was. Volgens het bedrijf was het bericht „verkeerd in de media gekomen.” Disney beloofde gewoon door te gaan met sprookjes. Wel worden de films en de prinsessen steeds eigentijdser, zoals ook de laatste, Rapunzel, bewijst.

Rapunzel is het eerste sprookje van Disney gemaakt met computeranimatie met driedimensionale effecten. Dat betekent dat alles er heel realistisch uitziet: je kan de losse haren van Rapunzels meterslange haardos tellen, de pastelkleurige lampions kun je bijna vastpakken. En ook al is het verhaal sprookjesachtig (meisje zit opgesloten in een toren, ontsnapt dankzij haar meterslange haar, vindt haar grote liefde en blijkt ook nog een prinses te zijn), het meisje Rapunzel zelf is een kind van deze tijd. Iets wereldvreemder misschien, door haar jarenlange opsluiting, maar verder heel gewoon: avontuurlijk, eigenwijs, goedgebekt, slim en dapper. Ze is zeker geen klassieke schoonheid: ze heeft een wipneus en flaporen, haar ogen zijn te groot en haar haar is te lang (later heeft ze een piekerig rattekoppie). In de Engelstalige versie wordt haar stem bovendien ingesproken door een charmant slissende Mandy Moore.

Rapunzel ontsnapt uit haar toren en neemt zo haar leven in eigen hand. Dat deden de vroege Disneyprinsessen niet. Sneeuwwitje en Doornroosje zijn nog vooral slachtoffer van de omstandigheden (of eigenlijk: een boze stiefmoeder en een gevaarlijke heks), en moeten door een dappere prins van dat gevaar gered worden. De films draaien om die man, in de eerste minuten wordt er al volop gezwijmeld. Angstig, of verliefd, heel anders maken we ze over het algemeen niet mee. Rapunzel zoekt het avontuur juist op, omdat ze zélf iets wil ervaren, en krijgt een jongeman zo ver om haar te helpen. Trouwen, daar gaat het helemaal niet om. In het begin, tenminste.

Ook Belle, Jasmine en Mulan roepen het gevaar bewust over zichzelf af. Jasmine is benieuwd naar de wereld buiten de paleismuren. Belle neemt de plek in van haar vader in gevangenschap bij het Beest. En ook Mulan neemt risico doordat ze haar vader helpt: zij neemt, verkleed als jongen, zijn plaats in in het Chinese leger, dat zich moet verdedigen tegen een aanval van de Hunnen. Is bij Sneeuwwitje en Doornroosje het doel nog de liefde, en het obstakel het gevaar, voor jongere prinsessen is het doel het gevaar, en de liefde mooi meegenomen.

Doornroosje en Sneeuwwitje vluchten nog blozend weg na een ontmoeting met een man, maar de eigentijdse Disneyprinses is niet zo snel onder de indruk. Belle leert haar Beest betere manieren, Mulan redt Shang het leven, Rapunzel geeft Flynn een mep met de koekenpan. Ook het soort man dat ze kiezen is veranderd, van saaie, smetteloze prins tot charmante oplichter. Aladdin en Flynn zijn dieven, Naveen (uit The Princess and the Frog) is weliswaar een prins, maar blut. Ze helpen vaker hun mannen dan andersom. En zowel Mulan als Rapunzel verruilt haar prinsessenkapsel voor kort haar.

Wat betreft gelijkheid van man en vrouw is Mulan (1998) wel de modernste. Mulan doet zich hier dus voor als man, en kan boomklimmen, boogschieten, sjouwen en zwaardvechten als de beste. Vaak laat ze haar afkeer van de kerels duidelijk merken („dat ik eruitzie als een man, wil toch niet zeggen dat ik ook zo moet ruiken?”), maar ze wint ook echte mannenvriendschap. En uiteindelijk verkleden haar vrienden, de een dik, de ander lelijk, de derde grofgebekt, zich als vrouw, om de keizer te bevrijden met een list.

Disney neemt gelukkig geen afscheid van de sprookjesprinses, maar heeft zeker afscheid genomen van een aantal van haar klassieke eigenschappen. Des te beter. Want zo modern als de Disneyprinses nu is, kan ze nog jaren mee.