Ik doe wat er van me verwacht wordt

Livia Drusilla II heeft zich de laatste jaren ontpopt tot rolmodel voor vrouwen die hogerop willen komen.

„Ik loop altijd expres een jaar achter op de mode.”

Livia Drusilla II te midden van haar onderdanen, zittend op de troon. The Art Archive / Miramare Palace Trieste / Alfredo Dagli Orti Empress LIVIA Drusilla, 58 BC - AD 29, Roman empress, called Julia Augusta after the death of her husband Augustus in AD 14, mother of Tiberius, during the grape-harvest festival -- ACQUA, Cesare dell' : 1821-1904 : Austrian Photo Credit: [ The Art Archive / Miramare Palace Trieste / Alfredo Dagli Orti ]
Livia Drusilla II te midden van haar onderdanen, zittend op de troon. The Art Archive / Miramare Palace Trieste / Alfredo Dagli Orti Empress LIVIA Drusilla, 58 BC - AD 29, Roman empress, called Julia Augusta after the death of her husband Augustus in AD 14, mother of Tiberius, during the grape-harvest festival -- ACQUA, Cesare dell' : 1821-1904 : Austrian Photo Credit: [ The Art Archive / Miramare Palace Trieste / Alfredo Dagli Orti ] The Picture Desk

De slaven jakkeren door de kamers met emmers, sponzen en bezems. Standbeelden waar nog geen millimeter stof op zit krijgen ervan langs met veren stoffers. De verhalen dat Livia Drusilla er een onberispelijk huishouden op nahoudt, zijn niet gelogen.

Livia Drusilla II, dochter van Marcus Livius Drusus Claudianus en Aufidia Lurco, is echtgenote van keizer Augustus en heeft zich de laatste jaren ontpopt tot rolmodel voor vrouwen die hogerop willen komen. Ze is het levende bewijs van de mogelijkheid voor Romeinse vrouwen om zowel zorg te dragen voor het huishouden, als zakelijke ambities na te streven. Meerdere malen sierde haar portret de cover van Tempus: ze is de onbetwiste topvrouw van haar tijd, wier macht slechts wordt geëvenaard door haar onmetelijke rijkdom.

Een slaaf laat weten dat Livia een paar financiële zaken moet afhandelen en ondertussen haar haar laat doen, maar zich „sneller dan asperges gekookt worden” bij me zal voegen. Livia is befaamd om haar moordende werktempo, en haar drukke agenda van deze ochtend doet me denken aan het gedicht van Ovidius, die Livia afschildert als overwerkte carrièrevrouw: ‘... denk niet dat je haar ooit / volkomen ontspannen zult aantreffen; / ze heeft nauwelijks tijd om toilet te maken’.

Het kleine oponthoud geeft de gelegenheid een blik te werpen in de studeerkamer van de keizer, die vanochtend vroeg vertrokken is om een vergadering van de senaat bij te wonen. De wanden en het plafond zijn beschilderd met rood, geel en zwart. De motieven bestaan onder meer uit zwanen, bloemkelken, griffioenen, kandelabers en lotusbloemen, afbeeldingen ontleend aan de kunst van Alexandrië, die tegenwoordig zo populair is in Rome.

Als ik terugloop naar de ontvangstruimte kom ik langs een zijvertrek met het weefgetouw waarop Livia volgens hardnekkige geruchten zelf de tunica’s en toga’s van haar man maakt.

Wat weten we over Livia? Ze is een uitgekiende zakenvrouw, die haar rijkdom onder andere te danken heeft aan een erfenis van de Joodse prinses Salomé I. Moeder van de teerbeminde zonen Drusus en Tiberius, van wie het geen geheim is dat hij door haar is uitverkoren om Augustus op te volgen. Een vrouw die bekend staat om haar administratieve zorgvuldigheid, en de reputatie heeft de keizer te pas en te onpas van raad te voorzien.

Livia is verzot op medische zalven en huismiddeltjes, waarmee ze beweert keelontstekingen, griep en nerveuze spanningen weg te kunnen nemen. Maar die voorliefde wordt ook tegen haar gebruikt: Livia’s vijanden laten geen gelegenheid onbenut om haar af te schilderen als gifmengster die een belangrijkere rol zou hebben gespeeld bij de dood van Augustus’ troonopvolgers Marcellus, Lucius en Gaius dan de officiële staatspropaganda wil doen geloven.

Bovenal wordt Livia geroemd om haar zakelijke instinct. Haar hele leven heeft ze haar politieke, en dus financiële belangen geen moment uit het oog verloren. Dankzij dat doorzettingsvermogen overtreffen haar macht en rijkdom inmiddels die van menig senator, en dat is voor een Romeinse vrouw een unieke prestatie. De grote vraag is: wat is haar geheim? Hoe houdt een topvrouw stand in deze mannenwereld?

Wat meteen opvalt als Livia de ontvangstkamer binnenkomt is haar sobere kleding. Ze draagt een betrekkelijk eenvoudig gewaad van witte zijde, een zwarte sjaal en geen juwelen. Ze ziet er nogal conservatief uit, de belichaming van Horatius’ beroemde uitdrukking simplex munditiis (‘argeloos prachtvertoon’). Haar kledingstijl zegt veel over hoe Livia in het leven staat: ze mag niet te veel opvallen, ze dient zich altijd bescheiden op te stellen; alleen dan maakt ze een kans niemand voor het hoofd te stoten, een exhibitionistische, eigenwijze vrouw is in Rome (en waar niet?) immers per definitie verdacht.

U bent een voorbeeld voor veel adellijke vrouwen. Maar ik kan me voorstellen dat zij evengoed jaloers zijn op uw positie.

„Ik merk dat de vrouwen in mijn kringen vooral jaloers zijn op de vrijstelling van tutela (voogdij) die Augustus mij heeft verleend. De meeste vrouwen hebben namelijk een tutor (voogd), meestal hun echtgenoot, die al hun bezittingen in eigendom heeft. Ik kan wel verklappen dat Augustus een wet in de maak heeft die voogdij voor alle vrouwen afschaft.”

En daar heeft u zich natuurlijk niet mee bemoeid?

„Nee, natuurlijk niet. Een vrouw hoort zich toch niet te mengen in staatszaken? Maar het is een wet die me wel aan het hart gaat. Je moet weten dat voogdij werkt als een soort marmeren plafond waar vrouwen tegenop botsen als ze hoger op de maatschappelijk ladder proberen te komen. Maar het mes snijdt wel aan twee kanten: ik gun alle Romeinse vrouwen de financiële onafhankelijkheid die ik heb mogen ontvangen, maar ze moeten natuurlijk wel zelf wíllen werken. Veel vrouwen van nu zijn dik tevreden met de rol als huismoeder en modepoppetje die hun wordt opgedrongen.”

Wat zou er nog meer moeten gebeuren om vrouwen aan het werk te krijgen?

„Ik vind het heel belangrijk dat er striktere regels komen voor oppasslaven. Tegenwoordig kan iedereen de meest brute Saraceen op de marktplaats als oppasslaaf te koop aanbieden. Voor dat beroep bestaan geen regels of examens; met alle gevolgen voor de opvoeding en het welzijn van het kind van dien. Als vrouwen betrouwbare oppasslaven zouden kunnen kopen, zou de drempel om in zaken te gaan ook minder hoog zijn.”

U zegt dat u zich niet met staatszaken bemoeit, maar men beweert dat u achter de schermen veel invloed heeft op het politieke beleid. U zou dezelfde sluwheid bezitten als de Griekse held Odysseus, daar heeft u een bijnaam aan overgehouden: Ulixes stolatus, oftewel ‘Odysseus in rok’.

„Sluwheid? Ze zeggen wel meer. Ik word een intrigante genoemd, ik word beschuldigd van de moord op de erfgenamen van mijn man. Ik zal niet ontkennen dat ik macht heb en welgesteld ben, maar je moet weten dat ik niets anders doe dan wat er van een vrouw wordt verwacht. Echt waar, niets meer. Ik zorg voor de kinderen, het huishouden. En tijdens de afwezigheid van mijn man – Augustus is vaak weg – onderhoud ik de financiën en alle politieke- en vriendschapsbanden. zo hoort het toch in Rome. Kijk, mijn man is de drukst bezette man in het Rijk, dus kan ik er wat aan doen dat ik deze door mij ongewenste, ik zeg: on-ge-wens-te, taken toegeschoven krijg?”

En toch wordt er gefronst als men het heeft over uw zakelijke ondernemingen en uw invloed op de keizer. Hoe houdt u uw goeie naam hoog?

„Het is niet gemakkelijk. Soms heb ik het gevoel dat ik voortdurend op eieren loop. Ik mag niet te koop lopen met mijn rijkdom, zoals sommige mannen doen, ik mag niet laten zien dat ik grootgrondbezitter ben. Dus heb ik mezelf een sobere levensstijl aangemeten. Ik draag geen dure juwelen, ik loop expres altijd een jaar achter op de mode. In Rome is de vrouw nog steeds ondergeschikt aan de man, dus ook de slippertjes van mijn echtgenoot zie ik door de vingers. Als de rollen omgedraaid waren zou ik niet op dezelfde vergevingsgezindheid kunnen rekenen.”

Bron: Anthony Everitt, Augustus, de eerste keizer. Uit het Engels vertaald door Rob Hartmans. Ambo / Manteau, 2007