Internationale gemeenschap knijpt financiën Gbagbo af

De Wereldbank en de Centrale Bank van West-Afrikaanse landen isoleren Laurent Gbagbo, die nog steeds weigert de macht op te geven in Abidjan. Zo kan hij het leger niet betalen.

Laurent Gbagbo staat niet alleen onder politieke druk om op te stappen. Ook uit financiële hoek wordt de pressie opgevoerd op Gbagbo, die zijn nederlaag bij de presidentsverkiezingen van 28 november weigert te erkennen.

De Wereldbank werkt niet langer samen met het regime van Gbagbo. Het hoofd van de bank, Robert Zoellick, zei gisteren dat het 245 miljoen dollar aan leningen opschort die het aan Ivoorkust beloofd had. De Wereldbank probeert Ivoorkust al jaren te bewegen tot meer helderheid over de inkomsten uit de olie- en de cacao-industrie. Ivoorkust is de grootste cacaoproducent ter wereld en pompt sinds een paar jaar ook olie uit de grond. Officieel gaat het om zestigduizend vaten per dag, maar volgens waarnemers zou dat zeker het dubbele kunnen zijn. Ivoorkust zou volgend jaar in aanmerking komen voor kwijtschelding van een deel van de buitenlandse schuld, die rond de 3 miljard dollar bedraagt. Maar die kwijtschelding is van de baan als Gbagbo blijft zitten.

De coalitie rond verkiezingswinnaar Alassane Ouattara, die vier jaar leiding gaf aan de Afrika-afdeling van het Internationaal Monetair Fonds, hoopt dat Gbagbo straks geen geld meer heeft om de ambtenaren en het leger te betalen. De schatkist van Ivoorkust valt onder de overkoepelende Centrale Bank van West-Afrikaanse landen, die in Senegal gevestigd is. Nu de economische gemeenschap van West-Afrikaanse landen ECOWAS Gbagbo niet langer erkent als staatshoofd, wordt ook de handtekening van zijn minister van Financiën ongeldig. En die handtekening is nodig om geld uit de kas uit te halen bij de overkoepelende Centrale Bank.

De Centrale Bank heeft zich tot nu in toe stilzwijgen gehuld, maar waarnemers zeggen dat zij vandaag een beslissing zal nemen. Volgens de Ivoriaanse oppositiewoordvoerder Patrick Achi kan Gbagbo het niet lang meer uithouden. „Hij kan straks geen geld meer lenen om salarissen te betalen”, zei Achi gisteren. „De vraag is: hoe lang zal het duren voordat hij financieel afgeknepen is? Een maand, twee maanden?”

Het is onduidelijk hoe groot het bedrag is dat de staat maandelijks op de rekening van de Centrale Bank stort. Schattingen over hoeveel geld nodig is om de ambtenaren te betalen, lopen uiteen van 70 miljard CFA franc (139 miljoen dollar) tot 200 miljard CFA franc.

Onder de oppositie in Ivoorkust leeft de hoop dat het leger Gbagbo in de steek laat zodra hij de salarissen van de militairen niet langer betaalt. Gbagbo zorgde altijd goed voor het leger: wat er ook gebeurde, de soldaten en de politie kregen als eerste hun loon. Het leger is Gbagbo’s „levenslijn”, zegt analist Kissy Agyeman-Togobo. „Als hij hen niet betaalt, verliest hij hun steun.”

Het leger heeft de afgelopen dagen hard opgetreden tegen aanhangers van Ouattara. Volgens de Verenigde Naties zijn tussen 16 december, toen ordetroepen oppositieaanhangers aanvielen in de stad Abidjan, en 21 december ten minste 173 mensen om het leven gekomen.

Amerikaanse diplomaten zeggen te hopen dat de financiële strategie tegen Gbagbo werkt. Medestanders van Gbagbo zeggen geen grote gevolgen te vrezen. Het blokkeren van toegang tot de Ivoriaanse staatsmiddelen bij de Centrale Bank van West-Afrika is zinloos, zegt Yao Gnamien, een adviseur van Gbagbo. „Mensen werken en betalen belasting, dus heeft de staat geld”, aldus Gnamien. „Het is een uitdaging, maar ik weet zeker dat de president een oplossing zal vinden.”

Gbagbo zou bedrijven in Ivoorkust kunnen dwingen om alternatieve bankrekeningen te gebruiken. Ivoorkust is bovendien, vergeleken met andere Afrikaanse landen, relatief weinig afhankelijk van donorgelden. Dat maakt het dichtdraaien van de hulpkraan minder effectief. En, misschien wel het belangrijkste: Gbagbo verdient aan de Ivoriaanse oliegelden. Volgens Samir Gadio, analist bij Standard Bank in Londen, worden de opbrengsten van zestigduizend vaten olie per dag langs de Centrale Bank gesluisd. Onduidelijk is waar het geld belandt; mogelijk betaalt Gbagbo er de salarissen van zijn militairen mee. Dat financiële drukmiddelen overigens niet automatisch effect sorteren, bewijst een ander Afrikaans land. In Zimbabwe is de 86-jarige Robert Mugabe nog altijd president, ondanks jaren van financiële en economische sancties.