40 jaar hulp aan 'stille armen' van NRC-lezers

Ieder jaar met Kerst zamelen lezers van de krant via een speciaal lezersfonds geld in voor goede doelen. Al 40 jaar. Lezer Marie-Louise Tiesinga vertelt.

Lezershulp in 1928, in het gedenkraam voor het 100-jarige Handelsblad, links, met een rokende redacteur en arme moeder met kind. Rechts: lezershulp van NRC Handelsblad via de kerstactie voor onder meer daklozen. Tekening Pepijn Barnard, in museum De Lakenhal Leiden.

Door Paul Steenhuis

Lezers van NRC Handelsblad hebben de afgelopen decennia via een fonds van de krant met kerst miljoenen euro’s geschonken aan mensen in nood: daklozen, asielzoekers, zieken en andere hulpbehoevenden. Ze deden en doen dat via de Stichting Fonds van NRC Handelsbladlezers. Ook dit jaar organiseert het fonds weer een Kerstactie, waarin lezers van de krant opgeroepen worden geld te schenken om stille armoede te bestrijden. Per jaar brengen de lezers nu rond een ton aan euro’s bijeen voor het goede doel. Al die jaren bijelkaar is dat enkele miljoenen.

Het fonds van NRC Handelsbladlezers is een voortzetting van het fonds dat in 1928, bij het 100-jarig bestaan van het Algemeen Handelsblad in Amsterdam werd opgericht. De krant hield in die tijd ook al regelmatig inzamelingen onder lezers voor mensen aan de onderkant van de maatschappij.

Dat is zichtbaar gemaakt in het grote glas-in-lood-raam dat de redactie de directie van de krant vanwege het 100-jarig bestaan schonk. Op dat raam van ongeveer 4 x 4 meter, oorspronkelijk aanwezig in het Handelsbladgebouw in Amsterdam wordt in 20 kleurige glaspanelen het krantenbedrijf uitgebeeld, getekend door de Leidse kunstenaar Harm Kamerlingh-Onnes. Er staan drukkers, redacteuren, lezers en advertentieverkopers op het raam. Maar op een gebrandschilderd glaspaneel zien we een droef kijkende vrouw met een kind met ingevallen ogen, in een soort kelderappartement met gebroken ramen. Armoede anno 1928. Dat paneel symboliseerde liefdadigheidsacties van de lezers, aldus het gedenkboek. In het Leids museum De Lakenhal is het gedenkraam te zien, met een moderne variant over NRC Handelsblad anno 2010, inclusief de Kerstactie, met een dakloze onder de kerstboom.

Want de traditie is voortgezet, alhoewel het fonds van het 100-jarige Handelsblad aanvankelijk meer bedoeld was als een cultureel steunfonds voor ‘veelbelovende Nederlanders’. Maar crisis en de magere naoorlogse jaren zorgden voor een verruiming van de doelstellingen. In 1955 werd in de statuten van het fonds nadrukkelijk opgenomen “…dat er inzamelingen onder lezers van het Algemeen Handelsblad kunnen worden gehouden welke een algemeen maatschappelijk belang beogen, zoals bijvoorbeeld ter voorziening in de nood van Stille Armen.”

In die haast Dickensiaanse kerstgeest handelt de stichting Fonds NRC Handelsbladlezers nog steeds, ieder jaar weer met een actie rond de kerstdagen. De uitgever en de hoofdredacteur zitten traditiegetrouw in het bestuur van het fonds, de opbrengsten worden onder leiding van de hoofdredacteur door een commissie van lezers verdeeld onder de goede doelen. Marie-Louise Tiesinga-Autsema is lid van de ‘Commissie van het Fonds van NRC Handelsbladlezers ter verdeling van de opbrengsten van de Kerstactie’ en kent het fonds als geen ander. Ze werkte, voor ze in 1981 voor D66 Eerste Kamerlid werd, bij het Algemeen Handelsblad en later bij de fusiekrant, vandaar. Zij heeft overzicht waar het geld van de Kerstactie de afgelopen decennia zoal aan is besteed. „We besteden het geld nooit aan de algemene kosten van hulporganisaties. Altijd aan projecten, aan praktische materiële hulp,” zegt Tiesinga. Zo ging er dit jaar onder meer een bijdrage van het lezersfonds naar een instantie die voor 24-uurs opvang van prostituees in Den Haag verzorgt, en ook warme maaltijden aan hen verstrekt. Slachtoffers van huiselijk geweld, van geweld in verband met eerwraak of mensenhandel die door de Stichting Arosa A in Rotterdam opgevangen worden, kregen dit jaar nieuwe bedden van de lezers van NRC Handelsblad. . Vluchtelingen met kinderen, van wie de asielaanvraagprocedure die kansrijk leek toch is stopgezet, kregen, via de Stichting Vluchtelingen in de knel in Eindhoven leefgeld van het lezersfonds. Uitgeprocedeerde asielzoekers die niet terug durven naar het land dat ze ontvluchtten, kregen via de Interkerkelijke Werkgroep AZC in Drachten steun in de voorziening van de meest elementaire levensbehoeften. Marie-Louise Tiesinga: ,,We geven het geld altijd via stichtingen of instellingen. Nooit aan particulieren. Er wordt veel gediscussieerd in de commissie, bijvoorbeeld over onze bijdrage aan uitgeprocedeerde asielzoekers. Maar uiteindelijk vinden wij dat je nooit humanitaire hulp mag weigeren aan mensen in nood.”

Ook dak- en thuislozen, verslaafden en armen, van Amsterdam tot Den Bosch krijgen geld. Daarnaast geeft het lezersfonds ook geld aan organisaties die langdurig zieken bijstaan, zoals een bijdrage voor een vakantieproject voor mensen met taaislijmziekte, met begeleiding van artsen.

,,Soms geven we ook bijdragen aan instellingen buiten deze twee categorieën,” vertelt Marie-Louise Tiesinga, die sinds ze in 1995 de Senaat verliet, als bestuurder en toezichthouder werkzaam is: ,,Zo herinner ik me dat we in de tijd dat er nog niet voor iedereen een fatsoenlijk pensioenen was geregeld, jarenlang geld hebben gegeven aan de Stichting Fonds van Oud-Verpleegsters.”

„Al het geld dat van lezers binnenkomt wordt besteed aan projecten. Aan de bestrijding van stille armoede. Wij maken als fonds geen kosten. Sommige mensen vinden dat uit de tijd, zo’n fonds, maar ik niet. Het hoort bij de sociale, liberale traditie waar de NRC Handelsblad voor staat. Het hoort voor mij bij Lux Et Libertas,” zegt Tiesinga.

De lezerscommissie bestaat verder uit bestaat uit: mevrouw T. Faber- de Heer, oud-hoofd afdeling voorlichting van het ministerie van Justitie, mevrouw M.H.H. van Haaren, gedeputeerde van de provincie Gelderland; de heer A.E. Jansen, klinisch psycholoog te Rosmalen; de heer E.O. Spier, notaris te Amsterdam, en de heer H. Vis, oud-stafmedewerker Dagbladunie.

Giften kunnen worden overgemaakt op gironummer 28.06.200 ten name van Fonds van NRC Handelsbladlezers in Amsterdam. Ook periodieke schenkingen en legaten zijn zeer welkom. Zie ook nrc.nl/lezersfondsDe oude en nieuwe versie van het gedenkraam van de krant zijn te zien in museum De Lakenhal in Leiden

    • Paul Steenhuis