Spreek Libiër vrij van Schipholbrand

Verklaringen van de Libiër Al-Jeballi over de brand op Schiphol zijn loos. Zijn ‘herinneringen’ waren niets anders dan suggesties, zegt Willem Albert Wagenaar.

De Hoge Raad heeft bepaald dat het proces tegen A. Al-Jeballi, de Libiër die is veroordeeld voor het aansteken van de Schipholbrand door het wegschieten van een smeulende sigaret, moet worden overgedaan (NRC Handelsblad, 14 december).

De strafrechtelijke achtergrond is gecompliceerd, maar het belangrijkste argument om de zaak over te doen heb ik uitvoerig beschreven in mijn boek Broddelwerk. De verdachte was zwaargewond en overdekt met brandwonden. Daarom werd hij lange tijd onder narcose gehouden. Een patiënt die onder narcose is, of die lange tijd onder narcose is geweest en daaruit ontwaakt, wordt extra gevoelig voor suggestie.

Dat is precies wat je niet wilt bij het verdachtenverhoor. Suggestie kan ontstaan tijdens het verhoor, als verhoorders gebruikmaken van onjuiste technieken. Het is dus zaak om het verhoor nauwkeurig te registreren, opdat wij precies weten wat er is gebeurd.

Helaas zijn alle registraties van de verhoren van Al-Jeballi totaal mislukt. Wij hebben geen idee wat er is gezegd. In elk geval is hem verteld dat elf asielzoekers zijn omgekomen doordat hij had gerookt in bed.

Weliswaar heeft Al-Jeballi in de rechtszaal een en ander gezegd over die sigaret, maar het is duidelijk dat hij alleen maar suggesties herhaalde uit de eerdere verhoren, die we niet kennen. De verklaringen in de rechtszaal kunnen het beste uit het dossier worden geschrapt. Dan blijft van het oorspronkelijke bewijs niets over.

Dit gaat natuurlijk grote problemen geven bij de heropening. Voor zover ik kan nagaan, is er geen enkele verklaring van Al-Jeballi bewaard. Wat nu te doen?

Al-Jeballi is uiteindelijk veroordeeld voor brandstichting. Daardoor heeft hij een strafblad en kan hij geen asiel in Nederland krijgen. De beste uitkomst voor hem zou zijn dat hij wordt vrijgesproken van brandstichting, omdat zijn verklaringen daarover geheel ontbreken. Hij heeft dan geen strafblad en kan worden toegelaten als asielzoeker. Dat is toch wat hij wilde? Daarvoor was hij in Nederland en op Schiphol.

Veel succes dus, dames en heren van de Hoge Raad, maar zorg toch ook voor regels die garanderen dat verdachten zorgvuldig worden verhoord en dat verhoren nauwkeurig worden geregistreerd.

Willem Albert Wagenaar is emeritus hoogleraar rechtspsychologie aan de Universiteit Leiden.