Dit is een artikel uit het NRC-archief

Boeken

De klassieke icoon overleeft niet in het informatietijdperk

De lezerskeuze van Time Magazine viel dit jaar op WikiLeaks-voorman Julian Assange. In zijn streven naar openheid valt deze ‘man van het jaar’ echter zelf ook uiteen in stukjes. En dat is niet des icoons, betoogt cultuurcriticus Lee Siegel in The New York Observer. Iconen waren volgens hem ooit eenvoudige, ongecompliceerde exemplaren. Adolf Hitlers of

Foto AP

De lezerskeuze van Time Magazine viel dit jaar op WikiLeaks-voorman Julian Assange. In zijn streven naar openheid valt deze ‘man van het jaar’ echter zelf ook uiteen in stukjes. En dat is niet des icoons, betoogt cultuurcriticus Lee Siegel in The New York Observer.

Iconen waren volgens hem ooit eenvoudige, ongecompliceerde exemplaren. Adolf Hitlers of Martin Luther Kings. Nu hebben we te doen met gefragmenteerde figuren die van alles wat zijn. Onkenbaar voor ons, misschien zelfs voor zichzelf. Iconen hadden – in al hun onmenselijkheid - een functie, legt Siegel uit. Ze waren de ‘rudimentaire morele gidsen in ons nationale bestaan’. Een verademing bij de gelaagde en complexe levens die we zelf leiden. Siegel meent dat we deze publieke mythen nodig hebben omdat het ons helpt door het leven te navigeren. “Als we op zoek zijn naar complexiteit en nuance, lezen we wel een serieuze roman.”

Julian Assange is een romanfiguur op zich. Hij wordt opgebouwd en afgebroken per paragraaf. Is het een verdediger van een democratische deugd, vraagt Siegel zich af. Of een bedreiger van nationale belangen? Een verkrachter, een kwetsbare onschuldige misschien? Tijd om te oordelen is er niet, stelt Siegel vast, want elke dag is er wel een nieuw feitje over hem. Geen opinie is houdbaar.

De klassieke icoon is volgens Siegel overleden met de komst van de ‘informatiecultuur’. En klassieke iconen vallen met terugwerkende kracht ten prooi aan deze ontwikkeling. De reputatie van Richard Nixon, de Amerikaanse president die in 1974 aftrad wegens het Watergateschandaal, wordt ieder jaar verder afgebroken met nieuwe onthullingen. Uit de onlangs gepubliceerde Nixon-tapes blijkt bijvoorbeeld dat hij antisemiet was. Het informatietijdperk geeft iconen reliëf en daarmee worden ze volgens Siegel ‘kubistisch’ in plaats van ‘romantisch’.