Tandwormen doorboren kies

Dr. Zeepaard bezoekt wel eens een museum. Dan vraagt hij: wat is het gekste voorwerp hier? In Museum Boerhaave in Leiden is dat een kies vol met wormen.

Als je de tentoonstelling Say Cheese in Museum Boerhaave bezoekt, is het net alsof je een grote mond in loopt. De muren geven een zachte, rode gloed. Boven je hoofd lijkt het dak een beetje op een gehemelte. En hangen daar nu glazen speekseldruppeltjes in de hoek?

Het bijzonderste voorwerp van de tentoonstelling staat achterin de ‘mond’ in een glazen kast .

Op het eerste gezicht lijkt het de helft van een reuzenkies. Maar als je goed kijkt zie je dat er binnenin die kies kleine slangen zitten! Wat doen die beesten daar?

“Vroeger dachten mensen dat je tandpijn kreeg omdat er tandwormen in je kies zaten”, legt Mieneke te Hennepe uit. Zij heeft de tentoonstelling gemaakt. “Deze tandwormen zouden gaatjes in je tanden boren.”

Een kunstenaar maakte de ivoren tand in de 18e eeuw. Pas later werd ontdekt dat je gaatjes in je tanden krijgt van suiker en van bacteriën, en niet van wormen. Omdat mensen niet precies wisten waarom ze zulke slechte gebitten hadden, bedachten ze ook de vreemdste middeltjes om hun tanden weer gezond te krijgen.

“In een recept voor een middeltje tegen tandpijn uit 1680, staat dat je je eigen plas met peper moet mengen. Dat mengsel moest je dan op je wang wrijven”, vertelt Mieneke. “Ook werden bier en wijn vaak gebruikt als mondwater.”

Pas later gingen mensen hun tanden poetsen. Dat was in het begin vooral iets voor rijke mensen, die dure borstels en tandmiddeltjes konden betalen.

Op de tentoonstelling kun je zo’n bijzondere tandenborstel zien. Vroeger was hij van de Franse keizer Napoleon Bonaparte, maar nu ligt hij veilig achter glas op een rood kussentje. De tandenborstel is van zilver en heeft een borsteltje van echt paardenhaar. Op de steel staat een mooie hoofdletter N gegraveerd. “Napoleon gebruikte geen tandpasta, maar een soort tandpoeder gemaakt van opium en koraal”, zegt Mieneke.

Ze denkt niet dat Napoleon deze tandenborstel echt heeft gebruikt. Daar was hij natuurlijk veel te mooi voor!

Kinderen tot 12 jaar kunnen het Boerhaave Museum in de kerstvakantie gratis bezoeken.