Een fluitende rups

NRC / De Kleine Wetenschap
NRC / De Kleine Wetenschap

Mensen fluiten meestal om te doen alsof er niets aan de hand is. Rupsen fluiten juist om te laten schrikken. Rupsen? Ja, rupsen. Tenminste, de rups van de Amerikaanse walnootpijlstaartvlinders doet dat. Als vogels hem dreigen op te eten. Hij fluit. Secondenlang. Maar het geluid komt niet uit zijn bek. Waar vandaan wel?

Amerikaanse onderzoekers knepen heel wat in de rupsen, maar konden het niet horen. Ze plakten daarom haast alle gaten in de rupsen af.

Rupsen hebben aan hun zijkant ronde openingen in de huid. Het zijn hun luchtkanaaltjes waarmee ze zuurstof binnenkrijgen. Insecten hebben namelijk geen longen, en hun larven ook niet.

De onderzoekers plakten die gaatjes af, maar lieten steeds één stel open. Na dat afplakken knepen ze even in de rups, met een knijper als een vogelsnavel. Bij een heleboel gaatjes konden ze een kruisje op het formulier zetten: niets te horen. Maar uiteindelijk hadden ze het goede stel gaatjes te pakken, het achtste op rij. Dat is het paar dat fluit. Iets groter dan de rest.

Hoe komt de rups zonder longen aan de lucht? Hij doet als een kleine groene accordeon. Hij trekt zijn kop stevig naar achteren, en vouwt zijn voorlijf. Zo brengt hij de lucht in zijn lijf onder druk.

Het is jammer dat de rups zijn andere gaatjes niet gebruikt, dan zou hij op zichzelf kunnen spelen, als een blokfluit. Met deze twee gaatjes alleen klinkt hij ook al een beetje tweestemmig, en vals. Dat geeft een extra mooi schrikeffect, natuurlijk. Het geluid is ook heel hoog, en daar zijn vogels gevoelig voor.

De vogels die rupsen eten, zoeken met snelle proefpikjes naar rupsen op de bladeren van bomen en struiken. Zij schrikken zich een ongeluk als tussen alle stille rupsen een zo’n hapje opeens schel fluit, dicht bij hun oren. Sommige vogels slaan zelfs op de vlucht. Het is een bijzonder verschijnsel. Frans van der Helm