Bankregels toch strenger dan gedacht

Wie zei ook alweer dat de nieuwe Basel III-regels te slap zijn? Toen de toezichthouders in september hun nieuwe voorschriften bekendmaakten hadden velen het gevoel dat de bankiers van de wereld er te gemakkelijk vanaf waren gekomen. Maar uit een onderzoek van het Basel-comité, dat op 16 december werd gepubliceerd, bleek iets anders. Als de nieuwe regels vorig jaar van kracht waren geweest, zouden de 94 grootste kredietverstrekkers een verbluffende 577 miljard euro aan extra kapitaal nodig hebben gehad. Het herinnert eraan hoe ver de grote banken nog moeten gaan.

De Basel-regels draaien de schroeven van de kapitaaleisen voor de banken op twee manieren aan. In de eerste plaats vernauwen ze de definitie van wat nog als kapitaal mag meetellen. Belastingverliezen, verworven goodwill en hybride schuldeninstrumenten zijn er allemaal uitgegooid. In de tweede plaats hebben ze strengere normen neergelegd voor de manier waarop banken risicogewogen bezittingen (RWA’s) meten. Als die worden toegepast op de balansen van eind 2009, zouden de RWA’s van de grootste kredietverstrekkers 23 procent groter zijn geweest dan voorheen.

Door deze twee effecten lijkt het kernkapitaal van de banken veel kleiner dan vroeger. Op basis van de cijfers van vorig jaar zouden de 94 banken uit het onderzoek van het Basel-comité een kernkapitaal hebben gehad van slechts 5,7 procent. Dat is meer dan het absolute minimum van ‘Basel’ van 4,5 procent, maar minder dan de 7 procent die nu als aanvaardbaar wordt gezien. Vandaar het schokkende tekort.

Basel heeft ook naar 169 kleinere kredietverstrekkers gekeken. Op grond van de nieuwe regels hadden deze instellingen een betrekkelijk comfortabel gemiddeld kernkapitaal van 7,8 procent. Dit is een opvallende vingerwijzing naar de zwakte van de grote (systeem)banken.

Het Basel-comité is zo vriendelijk geweest de banken tot 2018 te geven om aan de nieuwe regels te voldoen. Zij kunnen dit bereiken door hun winsten vast te houden en hun balansen in te krimpen. Als zij zouden besluiten de aandeelhouders en het personeel af te knijpen, zouden ze zelfs nog sneller op het gewenste resultaat uitkomen: vóór dividenden en bonussen maakten deze 94 kredietverleners vorig jaar een gezamenlijke bruto winst van 209 miljard.

In de praktijk is het onwaarschijnlijk dat een kernkapitaal van 7 procent genoeg zal zijn. Het Basel-comité heeft al een contracyclische kapitaalbuffer geïntroduceerd. Intussen zijn de toezichthouders van plan een extra kapitaalkussen te eisen voor kredietverleners die belangrijk zijn voor het systeem. Te oordelen naar het jongste bewijsmateriaal zijn de grote banken nog lang niet veilig.

Peter Thal Larsen

Vertaling Menno Grootveld