Romans en gedichten als wolken van woorden

De illustratie die bij dit stukje staat is dit stukje, maar dan op een andere manier gepresenteerd. De woorden die het vaakst voorkomen zijn het grootst, de woorden het minst vaak voorkomen het kleinst. Woorden als de, het en dat doen in de telling niet mee; lidwoorden en voorzetsels worden zoals gewoonlijk niet voor vol aangezien.

De illustratie is gemaakt met behulp van het programma Wordle, ontworpen door de Amerikaan Jonathan Feinberg, dat op de website wordle.net een ‘toy’ wordt genoemd, een speeltje. Met behulp van Wordle maak je een zogenaamde woordwolk. Je kunt voor je wolk verschillende stijlen, kleuren en lettertypes kiezen. Er is ook en wordle gallery, waar je je mooiste wolken op kunt zetten.

Wordle heeft ook een hoofdstuk in het boek Beautiful Visualisation, een handboek over, inderdaad, over visualisatie en de schoonheid en het inzicht die deze steeds populairdere manier van informatieverwerking oplevert.

Wordle is in principe op elke tekst van toepassing, van de Odysee tot Ulysses en verder. Het meest voorkomende woord in de Bijbel is ‘heer’. In deze krant hebben wel eens woordwolken gestaan van toespraken van de Amerikaanse president Barack Obama. Hoe zou het gaan met romans of gedichten? Ik download A Christmas Carol van Dickens van project Gutenberg, waar dit verhaal deze week op 1 staat in de top 100 van meest gedownloade gratis boeken, en sleep het naar de Wordle site. En ja, Scrooge is het grootste woord van deze wolk, met stip op 2 Christmas en op drie ghost.

Het meest voorkomende woord in Die Verwandlung van Kafka is Gregor, maar waar deze handelsreiziger in verandert, is niet uit de wolk op te maken. De grootste woorden zijn kamer, vader, zuster, deur, nu, tijd, moeder, rug. Ook bij de kleinere staat kever niet.

De computer is en blijft desondanks een magische machine. Dankzij Gutenberg en Feinberg worden de 22.000 woorden van Kafka’s meesterwerk in een paar seconden in zo’n wolk omgezet. Je kunt er ook voor kiezen om ‘common words’ niet te verwijderen. Dan is het meest door Kafka gebruikte woord de. Goh.

Hoe zou het met gedichten gaan? Van de dbnl, de database Nederlandse letteren, download ik een gedicht van Jan Hanlo, ‘’s Morgens’. Het is een kort gedicht, 10 regels, 63 woorden, 326 tekens.

‘Het was half vijf ’s morgens in April / Ik liep, en floot de St. Louis Blues / Maar ik floot die op mijn eigen wijze / Al fluitend dacht ik: / mocht mijn fluiten gelijken / op de zang van de grote lijster / En waarlijk, na enige tijd/ geleek mijn fluiten van de St. Louis Blues / op de zang van de grote lijster: / turdus viscovorus.’

Met gewone Nederlandse woorden aangevinkt winnen bij Hanlo de, mijn en van; met gewone woorden uit zijn fluit en Blues en Louis en lijster even groot.

‘’s Morgens’ is ook als Wordle nog steeds een gedicht. Alleen maar mooie woorden. Alleen maar mooie geluiden.

Ik koop de vogelgeluiden app Tjilp! en zoek de lijster op. Dan in iTunes de ‘St Louis Blues’. Louis Armstrong en een lijster. Ik kan ze tegelijkertijd beluisteren.