Dit zijn de foto's van een rebelse verteller

82123182, 10/11/07, 2:40 PM, 8C, 4500x4957 (214+1478), 100%, smith_11x14, 1/50 s, R30.7, G16.7, B26.7
82123182, 10/11/07, 2:40 PM, 8C, 4500x4957 (214+1478), 100%, smith_11x14, 1/50 s, R30.7, G16.7, B26.7

Rosan Hollak

„Hij was een humanist en een rebel”, zegt de 93-jarige John Morris aan de telefoon in Parijs. Morris is voormalig directeur van fotoagentschap Magnum en oud-chef fotografie bij Life Magazine. Gisteren werd bij Foam, het Fotografiemuseum in Amsterdam, het retrospectief W. Eugene Smith, More Real than Reality geopend. Volgens Morris, die Eugene Smith (1918-1978) leerde kennen toen ze bij Life Magazine werkten, bekeek de Amerikaanse fotograaf de oorlog op ‘een realistische, heldere manier’. „Hij zag de oorlog niet, zoals andere fotografen, als een afleiding of een spannend avontuur. Hij wilde het menselijk leed in beeld brengen.”

Morris noemt Smith de grondlegger van het foto-essay. „De allermooiste serie die hij maakte, is wat mij betreft Nurse Midwife, over een zwarte vroedvrouw, genaamd Maude Callen, in South Carolina.”

Foam toont zes van deze series, waaronder Nurse Midwife maar ook A Man of Mercy, Spanish Village, Pittsburgh, Minamata en The Country Doctor (1948), dat bekend staat als het eerste officiële ‘foto-verhaal’ in de fotojournalistiek.

De zwart-wit reportages van Smith kenmerken zich door een sterke betrokkenheid en sociaal bewogen onderwerpskeuze. Zijn tijd bij Life Magazine werd echter gekenmerkt door voortdurende conflicten met de redactie. „Hij deed alles zelf”, zegt Morris. „Hij maakte de foto’s, drukte ze ’s nachts af. Hij maakte zelf uitgebreide fotobijschriften en bepaalde hoe de lay-out voor de essays eruit moest zien.”

Smith stapte op omdat deze teksten vaak niet werden gebruikt. In 1955 werd hij lid van Magnum. Zijn eerste project, Pittsburgh, was ook zijn laatste: de serie voldeed niet aan zijn eigen strenge eisen . „Hij was te kritisch voor zichzelf”, vindt Morris. Maar gelukkig levert die houding, ruim dertig jaar na de dood van Smith, wel prachtige fotografie op.

‘W. Eugene Smith,More Real than Reality’ Foam, Amsterdam, t/m 16 maart 2011, www.foam.nl