Agatha Christie in de kerststal

Morgen gaat ‘Moord in de kerststal’ in première, het derde kerstspel van het Ro Theater. „Ook volwassenen mogen roepen en op de stoelen staan”, zegt regisseur Pieter Kramer. „Je voelt hun blijheid dat dat mag.”

Alphen a/d Rijn, 09-12-2010. Repetitiebeeld van de voorstelling "Moord in de kerststal" tekst Arjan Ederveen m.m.v. Don Duyns, regie Pieter Kramer. Foto Leo van Velzen.
Alphen a/d Rijn, 09-12-2010. Repetitiebeeld van de voorstelling "Moord in de kerststal" tekst Arjan Ederveen m.m.v. Don Duyns, regie Pieter Kramer. Foto Leo van Velzen.

Eerst was er het idee van Maria in een Blijf-van-mijn-Lijfhuis, die verliefd wordt op een vrouw. Het werd uiteindelijk een meer klassiek kerstverhaal, met Maria die van Jozef houdt, een herder en een stal. Maar niet té gewoon: de drie wijzen verdwalen op weg naar de babyshower, aartsengel Gabriël heeft zijn declaratiebonnen verkeerd ingeleverd en de os wordt verliefd op de ezel. Om het extra spannend te maken, is in de herberg nog plaats voor Agatha Christie, zodat het stuk uitloopt op een whodunit, met en passant een wonder.

Moord in de kerststal is een familievoorstelling van het Ro Theater met veel dubbelrollen, dubbelzinnigheden en andere aanstekelijke vrolijkheid. De herbergier is een gierige man die stiekem loert onder de rokken van de kokkin. De drie wijzen ruziën als kinderen om de bovenste plaats in het stapelbed, waarop Agatha Christie in de kamer ernaast verstoord de receptie belt. Nu eens speelt het zich af in de hemel, waar Gabriël een show voorbereidt voor de geboorte van Jezus, dan weer in de herberg of in de stal. Ook dieren spelen een rol, bijvoorbeeld de zingende kamelen. Intussen begrijpt Jozef maar niet wat zich toch afspeelde tussen Maria en die engel, toen hij even naar de Praxis was.

„Het klassieke kerstverhaal zou te saai zijn”, zegt Arjan Ederveen die de tekst voor het kerstspel schreef. „Daarom hebben we er het contrasterende verhaal met Agatha Christie doorheen gegooid.” Ederveen, bekend van televisieprogramma’s als Theo en Thea en 30 minuten maar de laatste jaren vooral te zien op toneel, speelt zelf herder, herbergier en engel. Daarnaast doen bekende acteurs mee zoals Jack Wouterse als Agatha Christie en één vrouw: Meral Polat als Maria. Ederveen: „Ik vond echt dat Maria door een vrouw gespeeld moest worden en dat zij geen andere rollen rol kon spelen, klaar af.” De liedteksten zijn van Alex Klaasen, die melodieën van bestaande hits gebruikt. Zo wordt ‘In the Navy’ van Village People ‘In de hemel’.

Moord in de kerststal is de derde familievoorstelling die het Ro rond de jaarwisseling speelt, na Snorro vorig jaar en daarvoor de sprookjesmix Lang en Gelukkig, die onlangs als film uitkwam. Gerekend naar bezoekersaantallen zijn de kerstspelen al jarenlang de meest succesvolle voorstellingsreeksen van het Ro Theater voor de grote zalen. Ook in de vorige voorstellingen zaten veel dubbelrollen. Volgens regisseur Pieter Kramer is dat de charme van de stukken. „Dat omkleden doen we niet uit armoe, maar omdat het leuk is, dat ballet van afspraken”, zegt hij na afloop van een repetitie. „Het is toch met zijn zevenen rond een verkleedkist.” Zo is hij begonnen, toen hij acht was en toneelstukjes maakte met zijn vriendjes. De grote fout die je bij een familievoorstelling kunt maken, vindt Kramer, is je verplaatsen in de kijker. „Dan kom je er niet uit. Ik denk heel af en toe bij woorden: dat mag je niet gebruiken want geen kind weet wat het is. Verder doe ik gewoon wat ik zelf leuk zou vinden.”

Maar het doel is wel dat er zoveel mogelijk mensen komen kijken. Om de reacties van het publiek te peilen, werden er een paar repetities met toeschouwers gehouden. Tijdens zo’n repetitie, terwijl de hond van Ederveen over het toneel scharrelt, geeft Kramer aanwijzingen waar de acteurs moeten staan – bij een familievoorstelling is interactie met de zaal erg belangrijk. En hij vraagt geregeld of het omkleden nog niet klaar is. Na afloop zegt Kramer dat ze daar nog naar moeten kijken. „Dit stuk is een logistiek monster, qua afspraken en verkledingen. En we moeten nog indikken, het is te lang.”

Het succes van de twee voorgaande familievoorstellingen (lovende kritieken, veel jong en oud publiek) had Kramer niet verwacht, zegt hij. Maar hij vindt het ook geen toeval. „Het is goed en gezellig, een lach en een traan. Zowel voor mensen die nooit naar toneel gaan als voor mensen die veel gaan.” Hij vertelt dat hij inspiratie opdeed in Groot-Brittannië waar het kerstspel, de Christmas Pantomimes, een breed bezochte traditie is. „Daar gaan ook de volwassenen roepen ‘Kijk uit! Achter je!’ en op hun stoelen staan.’’ Bij de Britse ‘panto’s’, kluchtige sprookjes die elke kerstvakantie worden opgevoerd, moet het publiek mee-boo’en en -hissen. Volwassenen die even kind kunnen zijn – dat is volgens Kramer onderdeel van het succes. „Volwassenen mogen hier ‘oooh’ zeggen, als bellboy Billy bij Agatha Christie op schoot kruipt. Je voelt de blijheid in de zaal, dat dat mag. Als je naar Phaedra gaat, mag je niet ‘oooh’ roepen. Het zou best kunnen dat toneel nu te gecodeerd, te tuttig is geworden.”

Tijdens de openbare repetitie blijkt dat het enthousiasme van de acteurs en de bizarre teksten – „Engeltjes, we doen het nog even from the top” – goed overkomen in de zaal. Remco (16) die met zijn school verplicht moest komen kijken, vindt het leuker dan hij gedacht had. Rushan (16) moest wel lachen, maar vindt het toch meer voor kinderen van acht. Niet toevallig zijn het leerlingen van het Grafisch Lyceum in de buurt, die naar de repetitie komen kijken en die eerder die week een toneelles kregen. Het is belangrijk, vindt Kramer, dat zijn gezelschap contact zoekt met de stad. Zeker nu.

Snorro ging erover dat je jezelf moet zijn, in Lang en Gelukkig vindt iedereen een partner – al dan niet van hetzelfde geslacht. In dit verhaal is er Agatha Christie die aanvankelijk niet gelooft, en een engel ‘een acteur met fopvleugels’ noemt, maar aan het einde wel. „Ja, daar zit een boodschap in”, zegt Ederveen. Is dat wat ze willen meegeven, dat je maar beter kunt geloven? „Hahaha Ar, kom daar maar eens uit”, zegt Pieter Kramer. Ederveen: „Wat ik leuk vind, is dat ik van die herder zo’n bijbels figuur heb gemaakt, die zegt ‘ik geloof, ik geloof’. Dat vind ik mooi.” En hoe zit het met die sprekende baby-Jezus in de buik van Maria, is dat geen riskante onderneming? „Hoezo, is dat soms blasfemisch?” vraagt Ederveen. „Ik vind het juist goeiig’’, zegt Kramer. „Zoals kinderen kerststalletje zouden spelen.”

Ro Theater, Moord in de kerststal, 10 dec. 2010 tot 6 maart 2011. Rotterdamse Schouwburg en tourneetheaters. Inl www.rotheater.nl