Ashton boekt succes maar het valt niemand op

De Britse Catherine Ashton is overladen met kritiek tijdens haar eerste jaar als buitenlandcoördinator van de EU. Niet zonder succes probeert ze haar positie te versterken.

Veel is er nog niet veranderd in het imago van de Britse barones Catherine Ashton, die nu ruim een jaar het buitenlands beleid van de Europese Unie coördineert. Niemand heeft het nog over Haïti, waar Ashton niet meteen naar toe ging na de aardbeving ook al moest zij méér dan haar voorganger het gezicht van Europa in de wereld worden. Maar moeilijk is het niet om in Brussel te horen waar Ashton volgens ministers of hun diplomaten had moeten zijn – en toch niet was. De Aziëtop van begin oktober? Aziatische leiders waren naar Brussel gekomen en juist Ashton werkt aan plannen om de EU invloedrijker te laten zijn in de omgang met de oude en aankomende grootmachten. Maar over Ashton werd gezegd dat ze net op die dagen in Afrika was voor een seminar over piraterij.

Ze was op bezoek bij de president van Zuid-Afrika, ook een belangrijk land voor de EU. Haar medewerkers zuchten dat ze aan de verhalen over Ashtons afwezigheid gewend zijn geraakt. Over een paar weken is de beëdiging van de nieuwe president van Brazilië. De vaste voorzitter van de EU, Herman Van Rompuy, en de voorzitter van de Europese Commissie, José Manuel Barroso, hebben laten weten dat ze verhinderd zijn. Catherine Ashton vindt dat het haar taak niet is om alle inauguraties af te lopen. Maar het gaat wel om een land dat steeds belangrijker wordt voor de EU. Het zal háár wel weer verweten worden, zeggen medewerkers, als de EU er niet bij is.

Op een top met EU-regeringsleiders, vandaag en morgen in Brussel, presenteert Ashton morgen haar ideeën over een nieuwe manier van optreden van Europa in de wereld. Wat er op papier staat, zal niemand verbazen: de EU moet in de omgang met machtige landen duidelijker voor ogen houden wat de eigen belangen zijn, de EU moet ook scherper kiezen welke onderwerpen op bijeenkomsten met die landen besproken moeten worden. Ashton zal uitleggen dat het niet op elke top met presidenten of premiers altijd over alles hoeft te gaan. Het kan ook wel eens alleen over energie gaan of alleen over handel.

Dat zal wennen zijn voor de 27 EU-landen en Eurocommissarissen die bijna altijd nog wel een eigen onderwerpje hebben dat ze op de agenda willen zien. Of die vaak vinden dat het altijd ook over democratie en mensenrechten moet gaan. Ashton verwacht niet dat ze met de plannen zelf bewondering zal afdwingen. Ze wil, zeggen medewerkers, dat het besef doordringt dat de EU zich anders moet gaan gedragen in de wereld om serieus te worden genomen.

Dat is waar het Ashton om gaat, zeggen ze ook: het werk zelf en het resultaat. Ze zou zich er bij hebben neergelegd dat ze in de EU zelf misschien niet zo’n goed imago heeft, maar ze weet dat ze indruk heeft gemaakt op bij voorbeeld Amerikaanse politici.

Zíj was het ook die Cyprus en Roemenië zover kreeg dat de EU als geheel Servië onder druk kon zetten om bij de VN-Veiligheidsraad een tekst over Kosovo aan te passen – Cyprus en Roemenië verzetten zich in de EU het felst tegen de onafhankelijkheid van Kosovo. Het was ook Ashton die er bij de EU-landen op aandrong om de handelsrelatie met Pakistan uit te breiden. En het lukte haar om haar eigen diplomatieke dienst op te zetten – met 130 ambassades en, als de dienst helemaal ‘af’ is, met zo’n zesduizend medewerkers.

Maar vraag in Brussel aan ministers, diplomaten of ambtenaren hoe Ashton het tot nu toe doet, en bijna niemand zal die voorbeelden meteen noemen als háár verdienste. Er wordt vooral gezegd dat ze geen makkelijke baan heeft omdat de 27 EU-landen nog steeds liever zelf bedenken welk buitenlands beleid ze voeren. En dat ze zich op het politieke wereldtoneel staande moet zien te houden naast Van Rompuy en Barroso.

Volgens verschillende bronnen in Brussel was Commissie-voorzitter Barroso vorige maand niet als officiële EU-vertegenwoordiger uitgenodigd voor de NAVO-top in Lissabon. Dat hij in de vergadering toch vooraan zat, namens de EU en naast Van Rompuy, kwam volgens ingewijden omdat hij van tevoren Ashton had gebeld om te vragen of hij háár stoel mocht hebben.

Een woordvoerder van Barroso zegt dat de Commissie-voorzitter gewoon was uitgenodigd. „Juist ook omdat het op die NAVO-top ook veel over Afghanistan zou gaan. De Commissie is nauw betrokken bij projecten daar.” De woordvoerder heeft geen informatie, zegt ze, over een telefoontje van Barroso aan Ashton over de plek aan tafel. „Maar het is geen schoonheidswedstrijd. Barroso heeft het veel te druk voor een competitie met zijn commissarissen.” Ashton is vicevoorzitter van de Europese Commissie, Barroso is haar baas.

Over Ashton wordt gezegd dat zij zo’n plek aan tafel niet belangrijk vindt. En sterker nog: dat ze het vervelend vond wat er de volgende dag gebeurde. In Lissabon was er toen ook een topbijeenkomst van de EU met de VS. In de vergaderzaal werd gewacht op de Amerikaanse president Obama. Van Rompuy en Barroso stonden klaar bij de tafel. Ashton praatte met de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Clinton. Obama kwam binnen en liep langs Van Rompuy en Barroso naar Ashton om haar als eerste te begroeten.