Veertien keer een gele kaart voor Het Hofnarretje

Kinderdagverblijven worden beoordeeld door de GGD, de gemeente kan ingrijpen bij misstanden. Dat gebeurde niet bij Het Hofnarretje.

Bij de kinderdagverblijven van Het Hofnarretje en Jenno’s Knuffelparadijs zijn deze week bijzondere extra krachten aanwezig: zestien specialisten – twee per dependance – houden in opdracht van de Amsterdamse burgemeester Van der Laan toezicht. De gemeente laat zich gelden als handhaver in de kinderopvang, zoals het sinds 2005 in Nederland met elkaar is afgesproken.

Maar de vraag rijst in hoeverre de Amsterdamse stadsdelen (de gemeente dus) dat in het recente verleden ook deden. Zes van de zeven crèches van Het Hofnarretje kregen de afgelopen jaren met enige regelmaat een negatief oordeel van de GGD, nadat de inspecteur van de plaatselijke GGD was langs geweest. Dit blijkt uit inspectierapporten van de gezondheidsdienst, die namens gemeenten de kwaliteit van de kinderopvang controleert door elk jaar langs te gaan, veelal vooraf aangekondigd.

De GGD kwam bij Het Hofnarretje veertien keer tot de conclusie dat de kinderopvangorganisatie waar Robert M., verdachte in de zedenzaak die afgelopen weekend bekend werd, werkte te weinig personeel inzette. Grootste zorg was telkens dat medewerkers langer dan de maximaal toegestane drie uur per dag in hun eentje op de groep zaten. Dat is overtreding van de wet, de GGD adviseerde stadsdeel Zuid – de eindverantwoordelijke gemeente – in te grijpen.

De gemeente kan handhaven door een instelling bijvoorbeeld een waarschuwing of bevel onder dwangsom te geven, een boete op te leggen, de vergunning in te trekken of het kinderdagverblijf te sluiten. Wat de gemeente Amsterdam deed is niet bekend. Ze kon nog geen antwoord geven op vragen daarover van deze krant.

Wel is duidelijk dat de GGD bij Het Hofnarretje ook vervolgonderzoek uitvoerde vanwege zorgen over de personeelsbezetting. Bij Het Hofnarretje voerde de GGD zogeheten „incidentele” onderzoeken uit. Zulke onderzoeken komen niet vaak voor in Nederland: de GGD voerde in 2008 in totaal 179 keer zo’n incidenteel onderzoek uit op in totaal circa 10.000 onderzoeken. In ongeveer 60 procent van de gevallen volgt een negatief oordeel.

Boink, een belangenvereniging van ouders in de kinderopvang, betreurt het dat het drama rond de Amsterdamse kinderdagverblijven nog eens aantoont dat toezicht en handhaving in de kinderopvang niet functioneren. Volgens voorzitter Gjalt Jellesma kan iedereen in Nederland sinds de liberalisering van de kinderopvang in 2005 „zomaar” een kinderdagverblijf beginnen. „Het toezicht van inspecteurs moet scherper en gemeenten moeten strenger handhaven wanneer crèches de regels overschrijden.”

GGD-Nederland wijst er in een reactie op dat hij inspecties uitvoert en dat het aan gemeenten is om te handhaven. „Wij waarschuwen al langer dat sommige gemeenten te weinig doen met die rapporten en beter moeten handhaven. Het heeft geen zin kritische inspecties uit te voeren als de gemeente niks doet als kinderopvangorganisaties de wet overtreden”, zegt een woordvoerder van de GGD.

Zorg over toezicht en handhaving in de kinderopvang bestaat al langer. Minister Kamp (Sociale Zaken, VVD) zei vorige maand dat de markt voor kinderopvang niet goed functioneert. Er bestaat een gebrek aan inzicht in de prestaties van kinderopvangorganisaties en handhaving van de regels door gemeenten vindt „in veel gevallen nog onvoldoende” plaats. In een op de vijf gevallen weten Nederlandse gemeenten niet eens wat zij hebben gedaan nadat de GGD hun adviseerde actie te ondernemen tegen een kinderopvanginstelling. De Onderwijsinspectie ondernam eerder dit jaar actie toen de gemeente Leiden niet ingreep bij een kinderopvangorganisatie die stelselmatig de regels overtrad: toezicht op toezicht.

Maar het verder optuigen van dit ‘toezicht op toezicht’ is volgens Tweede Kamerlid Fatma Koser Kaya (D66) een heilloze weg. „Gemeenten moeten gewoon effectief gebruik maken van de machtsmiddelen die ze hebben. Gemeenten zijn zelfs bij machte om instellingen te sluiten. De vele negatieve inspectierapporten bevestigen nogmaals dat handhaving door gemeenten niet goed gaat. Het gaat hier om kinderen. Dan moet je de risico’s zo laag mogelijk houden, en anders heeft de lokale democratie wat uit te leggen.”

Ineke van Gent (GroenLinks) meent dat gemeenten „veel te weinig” geld krijgen om goed toezicht te houden. Zij betalen de GGD en geven hem opdracht grondige onderzoeken te houden. „Marktwerking is niet hetzelfde als laat maar waaien. Je besteedt hier als mens je liefste bezit uit. Dan zijn goed toezicht en goede handhaving van het grootste belang.”