Joden hebben het hier zwaarder gekregen

Antisemitische incidenten komen en gaan met spanningen in het Midden-Oosten. „Opeens hebben mensen het gevoel dat ze alles kunnen maken.”

„Joden moet je doden.” „Kankerjood, oprotten!” Als Dan Cohen door de Amsterdamse Westerparkbuurt liep, kreeg hij regelmatig verwensingen naar zijn hoofd. „Meestal ging het om Marokkaanse jongens”, vertelt de 56-jarige psychiater. „Mijn keppel werkte voor hen als een rode lap op een stier.”

Cohen, die tien jaar geleden naar Haarlem verhuisde, noemt zichzelf niet orthodox (van de juiste leer) maar ‘orthoprax’ (van het juiste handelen). Geen elektriciteit op sabbat, wel de auto. Een koosjere keuken, maar niet te strikt. Het ochtendgebed in de trein, maar zonder tallit (gebedskleed). En ja, als hij die dingen niet in Nederland kan blijven doen, overweegt hij met zijn gezin naar Israël te emigreren. De recente oproep van Frits Bolkestein aan ‘bewuste’ (herkenbare) joden om te emigreren naar de VS of Israël, vond hij cru klinken. „Maar zijn boodschap snijdt wel hout.”

Het voorbeeld van Cohen staat niet op zichzelf. Uit de vandaag verschenen Monitor racisme en extremisme van de Anne Frank Stichting en de Universiteit Leiden blijkt dat het aantal antisemitische incidenten in 2009 toenam, na jarenlange afname. Vooral ‘joodse’ eigendommen werden vaker vernield. Ook het aantal bedreigingen nam toe. In totaal gaat het om achttien incidenten, tegen veertien het jaar ervoor. Ter vergelijking: moslims – een groep die in omvang zestien keer zo groot is – kregen vorig jaar 52 keer met racistisch geweld te maken.

In september stuurde toenmalig minister Ernst Hirsch Ballin (Justitie, CDA) het landelijk Criminaliteitsbeeld Discriminatie van de politie naar de Kamer. De bevindingen uit dat rapport komen overeen met die van de vandaag verschenen monitor. Het aantal meldingen van antisemitisme steeg volgens de politie met bijna 50 procent in 2009: van 141 in 2008 naar 209 in 2009.

Toch lijkt niet iedereen ervan overtuigd dat joden het zwaarder hebben gekregen. Critici spreken zelfs van stemmingmakerij. Zo presenteerde het ministerie van VROM deze zomer de Monitor rassendiscriminatie 2009, die juist een dalende trend signaleerde. Alleen rond incidenten in het Midden-Oosten waarbij Israël betrokken is, is volgens de onderzoekers sprake van een (korte) stijging van het aantal meldingen.

Volgens Ronny Naftaniel, directeur van het Centrum Informatie en Documentatie Israël, lopen de gegevens uit het VROM-rapport tot en met 2008. „Terwijl er juist daarna veel gebeurd is.” Nadat Israël begin 2009 Gaza was binnengevallen, liep het aantal antisemitische incidenten volgens hem pijlsnel op. „Opeens hebben mensen het gevoel dat ze alles kunnen maken. Als de spanningen afnemen, buigt de curve snel omlaag.”

Bij antisemitisme wordt snel gedacht aan verbale agressie van Marokkaanse jongens jegens joden. Maar dat is volgens Naftaniel een achterhaald idee. „Je kunt antisemitisme verdelen in twee categorieën: zichtbaar en subtiel. Enerzijds heb je het schelden, spugen en de Hitlergroet. Anderzijds heb je de mensen die hun antisemitische denkbeelden op een geraffineerde manier onder de aandacht brengen. Zoals Harry Mens, die in Business Class stelde dat Uri Rosenthal, Job Cohen en Lodewijk Asscher een joodse kongsi hadden gevormd om tot een paars kabinet te komen. Of de scholier die een taakstraf kreeg omdat hij de holocaust via Twitter ontkende.”

De Tweede Kamer eiste afgelopen zomer van het kabinet een concreet plan om de agressie tegen joden terug te dringen. Daartoe dienden de fracties van SGP, ChristenUnie, PVV, VVD, PvdA, GroenLinks, SP en CDA samen een motie in. Maar tot krachtdadig optreden kwam het volgens veel joden niet.

Joodse gebedshuizen en scholen hebben inmiddels zelf maatregelen genomen. Camera’s, hekken en betonnen palen om ramauto’s te weren: het is geen uitzondering meer. „De Hells Angels krijgen politiebegeleiding”, zegt Cohen. „Maar joden moeten zichzelf maar redden. Mesjogge.”