'In het strijken kun je eindeloos variëren'

Componist en jazzvioliste Ig Henneman viert haar jubileum en verjaardag met Kindred Spirit. Ze presenteert hiermee haar nieuwe Internationale sextet.

Amsterdam 29-11-2010 Ig Henneman Foto NRC H'Blad Maurice Boyer
Amsterdam 29-11-2010 Ig Henneman Foto NRC H'Blad Maurice Boyer

Een foto van vijfentwintig jaar geleden. Een vrouw, te midden van handgeschreven partituren die als een slang door de kamer uitgelegd zijn. ,,Ik kan me nog goed herinneren wat ik voelde”, zegt jazzvioliste Ig Henneman. ,,Klopt het nou allemaal wel? Wat heb ik eigenlijk gemaakt? Alles ging door me heen bij mijn eerste orkeststuk.”

Ig Henneman was veertig toen ze besloot alleen nog maar haar eigen muziek te componeren en uit te voeren. Na jaren in symfonische orkesten en de popband FC Gerania verlangde de violiste naar vrijheid; ruimte in solo’s, het plukken van ideeën uit de lucht. Uitgekeken was ze „op het strakke keurslijf van popmuziek”, zegt Henneman, terwijl ze het ,,plakboek van haar leven” Ig Henneman 65 doorbladerd. Gaandeweg heeft ze de weg gevonden als ‘instant composer’. „Intuïtief samen componeren. Maar wel met een kop en een staart.”

De altviolist, componist en bandleider viert deze weken haar 25-jarig jubileum én haar 65ste verjaardag. Dat doet ze met Kindred Spirit, een programma waarin ze haar nieuwe internationale sextet presenteert (,,geestverwanten”). Haar eigenzinnige kamermuziek biedt ruimte voor improvisaties. Ze is een opvallende musicus om haar abstracte spel op de viola. Henneman speelt in eerste instantie niet duidelijk melodisch materiaal – meer is het een collage van geluid.

,,Ik herkneed motieven”, zegt ze. „Voor mijzelf is het helder, ik heb de dingen heel grafisch in mijn hoofd. Vroeger noteerde ik mijn composities voor mijzelf ook in figuren, met dikke lijnen voor hoog en laag.”

Een leven in muziek, leeft Ig Henneman. Vanaf haar vijfde doet ze niet anders. Eerst speelde ze piano. Na een jaar werd dat viool. Op het conservatorium bekwaamde ze zich in 19de eeuwse klassieke muziek. Toen het ASKO-ensemble destijds om alt-violen vroeg, switchte ze. En was verkocht. ,,De alt is geen schitterinstrument zoals de gewone viool”, zegt Henneman. „In een orkest zit je in het midden van het register, tussen het hoge en lage in. Een lage, warme klank die goed mengt met andere instrumenten, maar waaruit je in een improvisatie geweldig rare kleuren kunt halen.”

Haar spel is krachtig, expressief maar beheerst. Nog steeds krijgt ze reacties; men heeft nooit zoiets gehoord op viool. „Voor mij is het nooit een uitgangspunt geweest om eens iets heel anders te gaan doen. Het ontstaat. Ik heb veel in mijn opleiding opgedane klassieke techniek af moeten leren om de taal te vinden die ik nu heb.”

Ontdekkingen doet ze nog op haar altviool. Zeker in het vrije spel. „In het strijken kun je eindeloos variëren. Hoe je je stok plaatst, hoe je met je vingers de druk verplaatst.” Henneman’s handtekening is „kleur maken”. Al zou ze eigenlijk ook genoegen kunnen nemen met een enkele noot. „Met weinig materiaal lengte maken. De variatie zit ’m in ritme, van percussief tot groove.”

De cd-box Ig Henneman – Collected bevat vijf cd’s waarop ze haar groepen presenteert: haar duo met Ab Baars, het Queen Mab trio, haar strijkkwartet met harpiste Godelieve Schrama, het Henneman quintet en tentet. Haar ruimtelijk opgezette muziek loopt als een rode draad door de albums, maar er zijn ook uitgeschreven stukken voor harp, twee violas en cello, zoals op het album Strepen.

Al tien jaar vormt ze met partner Ab Baars het duo Baars-Henneman. Spannend en ongrijpbaar hoe op de cd Stof altviool met tenor, klarinet of shakuhachi (bamboefluit) mengen. ,,Improviseren doe je instant, je kunt daarin niet wikken en wegen. Ab is daarin poëtischer dan ik, ik ben rechter. We treffen elkaar in het verstaan van elkaars spel.” Volledig vrije improvisatie is een duik over de rand, zegt Henneman. „En dan hopen dat je parachute op tijd activeert.”

Ig Henneman – Collected is nu uit. Optredens onder meer 15/12 Schouwburg, Maasmechelen (B). Inl. stichtingwig.com