Bewijzen zijn er nooit geweest

De Hoge Raad stelt dat niet zeker is dat bij de Schipholbrand sprake was van opzettelijke brandstichting.

Bestond daar eerder twijfel over? Plus vijf andere vragen.

De afgebrande vleugel van het cellencomplex op Schiphol. Om het zicht te belemmeren zijn de hekken met groene doeken afgeschermd, de foto is gemaakt door een klein gaatje. FOTO: BRAM BUDEL
De afgebrande vleugel van het cellencomplex op Schiphol. Om het zicht te belemmeren zijn de hekken met groene doeken afgeschermd, de foto is gemaakt door een klein gaatje. FOTO: BRAM BUDEL Bram Budel

Het proces tegen de Libiër die is veroordeeld voor de Schipholbrand, moet over. Dat heeft de Hoge Raad gisteren bepaald. Zes vragen over de zaak.

1Wie was verantwoordelijk voor de brand?

De brand in het cellencomplex, waarbij vijf jaar geleden elf illegalen om het leven kwamen, was „het gevolg van het tekortschieten van drie instanties”: de gemeente Haarlemmermeer, de Dienst Justitiële Inrichtingen en de Rijksgebouwendienst. Dat stelde de Onderzoeksraad voor Veiligheid in 2006 vast. Er had nooit een bouwvergunning mogen worden gegeven. Brandveiligheid kreeg te weinig aandacht. Veiligheidsvoorschriften werden onvoldoende nageleefd. Opvang en nazorg voor overlevenden schoten ernstig tekort. Twee ministers en een burgemeester trokken de consequenties. Piet Hein Donner (Justitie), Sybilla Dekker (Volkshuisvesting) en Fons Hertog (Haarlemmermeer) stapten op.

2 Hadden de directeur van het centrum en de bewakers niet ook cruciale fouten gemaakt?

Ja. Er hadden niet zo veel doden hoeven vallen. Als de bewakers hadden geweten wat ze bij brand moesten doen. Door celdeuren open te zetten, bevorderden ze juist verspreiding van het vuur. Niemand van de leiding of het personeel werd vervolgd.

3Waarom werd de Libiër Ahmed Isa Al-J., destijds 25 jaar, wel aangeklaagd?

Hij zou de brand hebben veroorzaakt, door een smeulende peuk weg te gooien. De Libiër zou de volgende dag het land worden uitgezet. Maar de vraag waarom hij het risico zou hebben genomen om zelf levend te verbranden, is nooit bevredigend beantwoord. Bij de brand raakte hijzelf zwaar gewond. Elf dagen na de ramp werd hij in het brandwondencentrum in Beverwijk gearresteerd. Pas op dat moment, vertelde hij later in het radioprogramma Argos, hoorde hij van de brand. Hij herinnerde zich er niks van. Pas toen kwam hij te weten dat er elf doden waren gevallen. De meesten kende hij. Een politieman vertelde hem dat hij die brand had aangestoken. Hij kon het niet geloven. Hij dacht aan de nabestaanden van de slachtoffers. „Wat zullen ze van me denken.” Pas toen kwamen de herinneringen.

4De Libiër is tot twee keer toe veroordeeld?

In 2007 door de rechtbank in Haarlem tot drie jaar. In 2009 door het gerechtshof in Amsterdam tot anderhalf jaar. Op één belangrijk punt verschilden de vonnissen. De rechtbank vond dat hij zijn medebewoners in het cellencomplex in levensgevaar had gebracht. Volgens het gerechtshof was hij voor het overlijden en gewond raken van de slachtoffers niet aansprakelijk. Verder volgden rechtbank en gerechtshof in grote lijnen dezelfde redenering. Zij verklaarden de Libiër schuldig aan opzettelijke brandstichting. Door het wegschieten van een brandende peuk nam hij het risico van brand, ook als dat niet zijn bedoeling was.

5De Hoge Raad vindt dat het gerechtshof die beschuldiging onvoldoende heeft onderbouwd. Bestond er eerder twijfel?

De oorzaak van de brand is nooit met zekerheid vastgesteld. Dat de Libiër een peuk heeft weggegooid, is louter gebaseerd op zijn eigen verklaringen. Hij dacht dat die uit was, heeft hij steeds gezegd. En zelfs als de sigaret nog wel brandde, is het de vraag of een smeulende peuk de bron kan zijn van een brand die zo snel om zich heen greep. Deskundigen noemen ook andere mogelijke oorzaken. Een technisch mankement zou ook de bron van de brand kunnen zijn. De eerste rook zou in de technische ruimte naast cel 11 zijn gesignaleerd.

6Dus vijf jaar na de brand is de onderste steen niet boven?

Veel prangende vragen over de Schipholbrand zijn nooit beantwoord. Hoe groot was de druk op het Openbaar Ministerie om de Libiër veroordeeld te krijgen? Waarom stond hij wel terecht en de directeur van het cellencomplex niet? En waarom werd de Libiër acht maanden in een isoleercel gestopt?