Moest die foto echt worden getoond?

We vinden dat we het recht hebben om alles te weten en overal over te oordelen.

Dus wordt ook de foto van Robert M., verdacht van kindermisbruik, vrijgegeven.

Een rilling gaat door het land na het bekend worden van het seksueel misbruik op Amsterdamse kinderdagverblijven. Verbaasd zie ik dat burgemeester Eberhard van der Laan in de persbijeenkomst een foto van de verdachte toont ‘ter geruststelling van ouders, dat het niet om hun oppas gaat’ en ‘voor alertheid bij andere ouders, dat het wel om hún oppas gaat’. Het lijkt me vrij gemakkelijk te bepalen of de man die op jouw kinderen past deze afschuwelijke engerd is of – héél toevallig – een andere Robert M. van Letse afkomst. Je belt jouw oppas-Robert, en als hij opneemt en zegt dat hij vrijdagavond wel beschikbaar is, weet je dat hij niet de enge pedoseksueel is. Lukt het niet om contact met hem te krijgen, informeer dan eens bij de politie.

Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat er een andere reden is voor het vrijgeven van de foto. De man zit sinds vorige week dinsdagavond gevangen, dus van opsporingsdoeleinden is geen sprake. Het is me niet duidelijk wat de reden dan wél is, want de gevolgen zijn hoofdzakelijk negatief.

Een dader met een gezicht en identiteit wekt meer woede op dan een anonieme verdachte. Ik zag de foto en direct hing de pedofiel voor mijn geestesoog boven de wieg van mijn dochter. Ik hielp hem in luttele seconden in gedachten naar de andere wereld, wel meer dan eens. Andere ouders zullen weinig mildere gevoelens hebben gehad bij het zien van de foto. De reacties op internet getuigden van heftige emoties en al snel zwierven ook zijn adres en mobiele nummer in veelvoud over het net (zie kader).

Een foto en identiteit maken het verhaal niet gruwelijker, maar wel concreter. Onze fantasie kan ermee aan de haal, onze emoties spreken sterker. De woede-uitingen van anderen versterken onze eigen boosheid en vice versa. De verantwoordelijken die hebben besloten de foto vrij te geven faciliteren de groei van de hetze, en zetten daarmee de rede meer dan nodig is buitenspel. De massale verontwaardiging in media en maatschappij kan ook de politiemensen die onderzoek doen naar de zaak beïnvloeden, en de rechters die er over moeten oordelen. Het werkt een veroordeling onder druk van de publieke opinie in de hand: trial by media. Of in dit geval: trial by pressconference.

We vinden dat we het recht hebben om alles te weten, en overal over te oordelen. Ook media die zich voorheen terughoudender opstelden, doen mee aan deze trend. Het jongetje dat de vliegramp bij Tripoli overleefde stond nog voor hij zelf wist wat hem overkomen was op alle voorpagina’s. De Telegraaf, die een interview met hem publiceerde, werd in de publieke opinie (en door de Raad van Journalistiek) veroordeeld, maar het tonen van zijn foto en het bekendmaken van zijn voornaam viel voor velen binnen de grenzen van het toelaatbare. Dader of slachtoffer; als je nieuws bent, word je een bekende Nederlander. Of je wilt of niet.

In Vrij Nederland vertellen Lucia de B. en Kees B. deze week dat hun leven nooit meer hetzelfde zal zijn. Ze zijn wel vrijgesproken c.q. vrijgelaten, maar hun bekendheid is een ‘straf’ die nooit meer eindigt. Nu is er bij kinderoppas Robert M. weinig twijfel of hij schuldig is, maar een volgende keer is dat misschien anders.

Als openheid een nieuw geloof is, dan is WikiLeaks het altaar. Toen Jack de Vries onlangs in De Wereld Draait Door het standpunt verdedigde dat openheid niet altijd het algemeen belang dient, werd hij weggehoond. Als we maar weten hoe alles zit en wie het gedaan heeft, dan wordt de wereld vanzelf beter, is de heersende moraal. Wat daarbij vergeten wordt, is dat wij soms kennis opdoen waar we de context niet van kennen, waardoor het uit zijn verband gerukt kan worden. Evenmin hebben wij altijd de expertise die nodig is voor volledig begrip van een bepaalde zaak.

Laat het duidelijk zijn: ik ben tegen doofpotten, machtsmisbruik en belangenverstrengeling. Ik ben nog veel meer tegen pedofielen in de kinderopvang (of waar dan ook) en heel erg vóór het vreselijk straffen van Robert M. Maar die straf moet gewoon in de rechtszaal bepaald worden, en niet door miljoenen ouders die niets anders meer kunnen denken dan ‘Als het míjn kind was’. Als het verspreiden van foto’s van verdachten voordat hun proces begonnen is de nieuwe norm wordt, kunnen we misdadigers net zo goed weer in de boeien op het marktplein te kijk zetten.

Eveline Vink is freelance journalist. Ze schrijft o.a. voor ‘Ouders van nu’ en leesplein.nl. Ze is 30 jaar en is moeder van twee kinderen.