Pompidou toont Parijse Mondrian

A picture taken on November 29, 2010 at the Pompidou modern art center in Paris, shows a reconstruction of the Parisian Mondrian atelier during the exhibition Mondrian / De Stijl. This exhibition studies the interwoven progress of the artistic movement De Stijl and Piet Mondrian, its leading figure. This important retrospective take place from December 1, 2010 until March 21, 2011. AFP PHOTO/JACQUES DEMARTHON
A picture taken on November 29, 2010 at the Pompidou modern art center in Paris, shows a reconstruction of the Parisian Mondrian atelier during the exhibition Mondrian / De Stijl. This exhibition studies the interwoven progress of the artistic movement De Stijl and Piet Mondrian, its leading figure. This important retrospective take place from December 1, 2010 until March 21, 2011. AFP PHOTO/JACQUES DEMARTHON AFP

Mondrian/De Stijl. T/m 21 maart in Centre Pompidou, Parijs. Inl: centrepompidou.nl ****

Al komt ongeveer de helft van de schilderijen uit Nederlandse musea, toch is een bezoek aan de tentoonstelling Mondrian/ De Stijl in het Centre Pompidou zeer de moeite waard. Op de hoogste verdieping van Centre Pompidou is maar liefst 2.200 vierkante meter vrijgemaakt voor meer dan zevenhonderd schilderijen, tekeningen, foto’s en objecten. Aangevuld met werk uit andere landen biedt de tentoonstelling een zeer compleet beeld van zijn oeuvre.

Het is de eerste expositie over Piet Mondriaan in veertig jaar in Parijs, waar de schilder lange tijd woonde en werkte. Brigitte Léal, een van de samenstellers en vice-directeur van Centre Pompidou, is vol lof over „uitstekende samenwerking” met de Nederlanders. Met name van het Haags Gemeentemuseum, het Kröller-Müller Museum en het Centraal Museum leenden veel uit.

In één zaal zijn doeken uit tweede helft van de jaren dertig te zien, waarop Mondriaan werkte met dubbele en driedubbele zwarte lijnen. Deze schilderijen, waarop grote kleurvlakken geen overheersende rol meer spelen, vormen de opmaat naar Mondriaans latere New Yorkse werk. Overigens houdt de expositie in Centre Pompidou op bij Mondriaans verhuizing naar New York in 1938.

De tentoonstelling is vooral een kennismaking met Mondriaan als Parijzenaar. Mondriaan besloot in 1911 naar Parijs te verhuizen, overweldigd als hij was door de kubistische werken van Picasso en Braque op een tentoonstelling in Amsterdam. In Parijs werd Mondriaan tot ‘Mondrian’: hij verwijderde bewust één ‘a’ uit zijn naam om deze Franser te laten klinken. Hij woonde van 1912 tot en met 1938 in Parijs, onderbroken door de jaren 1914-1919 die hij wegens de Eerste Wereldoorlog in Nederland doorbracht.

Hij integreerde snel in de Parijse kunstwereld. „Mondriaan was een open en nieuwsgierig iemand, ondanks zijn reputatie van dogmaticus”, zegt Léal. „Hij ging naar Dada-avonden. Hij was genereus, hij deelde zijn werk met anderen.” „Mondriaan was invloedrijk in het debat over abstracte kunst, bijvoorbeeld in de kunstkringen Abstraction-Création en Cercle-Carré.” Op foto’s is Mondriaan te zien met onder meer Sonia Delaunay en Vassily Kandinsky.

De expositie biedt ook wat betreft De Stijl toegevoegde waarde voor Nederlandse bezoekers. Het wordt goed duidelijk hoe De Stijl, in 1917 als Nederlands tijdschrift opgericht in Leiden, zich ontwikkelde tot een Europese avant-gardebeweging. In één zaal is prachtig glas-in-loodwerk te zien van De Stijl-oprichter Theo van Doesburg en van de Zwitserse kunstenares Sophie Taeuber-Arp. Spannend is ook het deel over stedenbouw, met ontwerpen voor utopische steden van Georges Vantongerloo en Frederick Kiesler.

Mondrian/De Stijl is een enorme expositie, die van de bezoeker nogal wat vraagt. Wat niet helpt is dat inleidende en verklarende teksten slechts her en der te vinden zijn. Soms blijkt een klein plaatje onder een schilderij opeens op de hele zaal betrekking te hebben. Door de ongestructureerde informatie blijft het soms gissen naar de bredere betekenis van afzonderlijke kunstwerken .