Een Vereniging van Eigenaren in Addis Abeba

Femke van Zeijl: Gin-tonic & Cholera Stadsleven in Afrika. Artemis, 368 blz. € 19,45

Geen continent verstedelijkt zo snel als Afrika. Over twintig jaar is vier van de vijf Afrikanen stedeling, voorspellen de Verenigde Naties, op een continent waar de populatie voor 2050 zal verdubbelen tot 2 miljard. De belevingswereld van veel Afrikaanse stadsjongeren staat als gevolg van televisie, mobiele telefonie en internet nu al even dicht bij die van hun leeftijdgenoten in het Westen als bij die van hun leeftijdgenoten op het platteland. De ongekende urbanisatie vormt het uitgangspunt voor twee ervaren Nederlandse Afrika-journalisten. Rik Delhaas, werkzaam voor de VPRO, schreef Pechvogels en gelukszoekers. Femke van Zeijl, freelancer voor onder meer Opzij en nrc.next, komt met Gin-tonic en cholera.

Van Zeijl en Delhaas schrijven beiden over de effecten van urbanisatie op het alledaagse bestaan van Afrikanen. Delhaas’ boek bevat enkele zeer informatieve, grondige hoofdstukken, maar ook enkele die de lezer achterlaten met vragen over hun doel. Al met al ontbreekt het aan evenwicht. Degelijk is het hoofdstuk waarin Delhaas de lezer meeneemt naar Addis Abeba, de hoofdstad van Ethiopië, waar hij zijn intrek neemt in een gloednieuw flatgebouw. Hij registreert er hoe zijn medebewoners omgaan met hun nieuwe, luxueuze leefomgeving. De bewoners van koopappartementen, die in overleg de flat schoonhouden, ergeren zich aan de huurders – vve-perikelen, maar dan in Afrika. Delhaas wisselt zijn journalistieke aanpak helaas af met wat verwarrende intermezzo’s over steden zonder naam of tijdsaanduiding.

Van Zeijl bracht steeds weken achtereen door in zes Afrikaanse steden. In Ibadan, in Nigeria, komt de stedelijke moderniteit in aanraking met familieverhoudingen en godsdienstigheid en in Jinja in Oeganda met seksuele moraal. Van Zeijl laat in haar uitgebreidere en betere boek zien dat het voor jonge stadsbewoners geen kwestie is van traditioneel of modern, maar van en-en. Afrikaanse stedelingen, schrijft ze trefzeker, ‘jongleren met hun erfgoed’.

Niet al haar hoofdstukken hebben zoveel zeggingskracht. Kruimeldiefstal en prostitutie bijvoorbeeld zijn geenszins voorbehouden aan Afrika. Daarnaast schiet ze soms door in haar persoonlijke benadering, die in lijn is met een steeds populairder vorm van journalistiek. Dit kan de herkenbaarheid bij de lezer vergroten, maar soms vraag je je af: draait het verhaal om Afrikanen, of om de auteur? Van Zeijls voornemen om een gesprekspartner die zijn handen niet kan thuishouden eens ‘ernstig te onderhouden over dit soort gedrag’, is belerend en storend. Het leidt af. Zonde.

MARK SCHENKEL

Rik Delhaas: Pechvogels en gelukzoekers. Contact, 238 blz. €19,95