Jeths in Mahlers geest

Kon. Concertgebouworkest en Synergy Vocals o.l.v. Ed Spanjaard. concertgebouworkest.nl. ****

Geen kunst staat op zichzelf. Het Koninklijk Concertgebouworkest (KCO) speelt in het programma ‘Second Life’, dat naast concerten ook lezingen en een film omvat, composities waarin andere muziek expliciet aanwezig is.

In Willem Jeths’ nieuwe compositie Scale, een KCO-opdracht, waart de geest van Mahler rond. Mahleriaans zijn de verhalende opbouw, soms als een film in muziek, maar ook de klank, met onder meer een ‘Fernorchester’ dat een treurmars speelt, de mokerslagen uit Mahlers Zesde symfonie, en het verzengende ‘doodsakkoord’ uit de Tiende symfonie.

Waarschijnlijk komt het deels door die elementen dat het werk meer vertrouwd dan verrassend overkomt, ondanks de dramatiek en de geraffineerde opbouw uit toonladderfiguren.

Luciano Berio schiep in Sinfonia (1968) met een postmodernistische citatenstapeling veel meer zijn eigen klankwereld – als een droom met nachtmerrieachtige trekjes waarin de muziekgeschiedenis voorbijtrekt; het summum van muziek over muziek.

Het KCO toonde zich, net als in Zimmermanns massieve Photoptosis (1968) een onverschrokken en overtuigend uitvoerder van dit twintigste-eeuws repertoire. Dat kwam vooral door dirigent Ed Spanjaard, die zijn perfecte begrip van de muziek op het orkest wist over te brengen met ongekende scherpte en energie als resultaat. Geen detail bleef bij hem én zijn publiek onopgemerkt, ook waar er honderd dingen tegelijk gebeuren.