Densus 88: doden of gedood worden

De elite van de Indonesische politie is getraind op „vernietiging van de vijand”. Met terroristen loopt het nooit goed af. „Als ze zich niet overgeven, gaan ze dood.”

SEMARANG, INDONESIA - TUESDAY 12 OCTOBER 2010 An anti terror squad is in a formation ready to penetrate a house during a hostage-release operation training at PLATINA (Pusat Latihan Anti Teror Indonesia; Indonesia Anti Terror Training Center) of Indonesia Police Academy (AKPOL; Akademi Kepolisian) in Semarang. About 500 Indonesian policemen have got advanced training in anti terrorism in PLATINA which was started in 2005. Photo by Ahmad Salman
SEMARANG, INDONESIA - TUESDAY 12 OCTOBER 2010 An anti terror squad is in a formation ready to penetrate a house during a hostage-release operation training at PLATINA (Pusat Latihan Anti Teror Indonesia; Indonesia Anti Terror Training Center) of Indonesia Police Academy (AKPOL; Akademi Kepolisian) in Semarang. About 500 Indonesian policemen have got advanced training in anti terrorism in PLATINA which was started in 2005. Photo by Ahmad Salman

Trainer Charles Ngili kijkt vanaf veilige afstand hoe zijn mannen een nepgijzelaar bevrijden. In diamantformatie nadert een peloton van elite-eenheid Densus 88 het huis waar de terroristen zich schuilhouden, met schilden van 60 kilo dekken ze de ramen af. Dan blazen ze de deur op met zelfgemaakte explosieven. Bang! Ze stormen naar binnen, er klinken geweerschoten en even later lopen ze naar buiten met de geredde gijzelaarster over de schouder: een blonde etalagepop met loshangend been.

Zo traint deze elite-eenheid van de Indonesische politie voor de laatste stap in de strijd tegen terroristen. Die loopt nooit goed af voor de terroristen. Ngili, die het trainingscentrum in Semarang leidt: „Nu is het zo dat als ze zich niet overgeven, ze zeker doodgaan. Zo zijn we getraind.”

Speciaal Detachement 88, zoals de eenheid voluit heet, wordt in binnen- en buitenland gezien als een succes. Sinds haar oprichting in 2003 heeft de elite-eenheid zo’n 600 terrorismeverdachten opgepakt of gedood, een belangrijke reden dat er sinds 2005 slechts één terroristische bomaanslag is gepleegd.

Aanvankelijk kreeg Indonesië ook applaus van mensenrechtenorganisaties, omdat het land terroristen arresteert en berecht. Anders dan in Maleisië en Singapore, waar zij zonder proces worden opgesloten op grond van de interne veiligheidswet.

Maar sinds kort is er ook kritiek. Waarom schiet Densus 88 zoveel verdachten dood, in plaats van ze in te rekenen? Tussen 2004 en 2009 arresteerde de eenheid 464 man en schoot er 40 dood. Dit jaar werden er zo’n honderd gearresteerd en 16 doodgeschoten. De eenheid traint vooral op het „het vernietigen van de vijand”, zoals Ngili het noemt. „Wij zijn politie, maar we gebruiken de doctrine van het leger. Het is doden of gedood worden.”

Indria Fernida van mensenrechtenorganisatie Kontras zegt dat de procedures duidelijker moeten zijn. Eerst een waarschuwing, dan een schot in de lucht, de verdachte dan verwonden en pas in het uiterste geval doodschieten. „Maar in de media zien we dat ze deze stappen niet nemen en onmiddellijk schieten. Dat zou kunnen gelden als buitenrechterlijke executie.” Zo is van een terrorismeverdachte die Densus 88 in mei doodschoot nog steeds niet duidelijk wie het is en of hij wel gewapend was. Bovendien is het niet goed voor de strijd tegen terrorisme. Met elke dode verdachte gaat een schat aan informatie verloren.

Daarbij wordt de eenheid beschuldigd van mishandeling en marteling. Onafhankelijkheidsactivisten op de Molukken vertellen dat ze bij hun arrestatie door Densus 88 werden vernederd, in elkaar geslagen en bedreigd.

De beschuldigingen zijn slecht nieuws voor Amerika en Australië, die de elite-eenheid trainen. Densus 88 werd opgericht onder het Amerikaanse programma voor antiterreur assistentie (ATA). Het was een reactie op de bomaanslagen in Bali in 2002 waarbij 202 mensen omkwamen, onder wie 168 toeristen. Nog steeds beslissen de Amerikanen wie tot de elite-eenheid wordt toegelaten, trainen ze alle nieuwe rekruten en geven hen 450 kilo aan wapens en apparatuur.

Ook Australië heeft 40 miljoen Australische dollar (30 miljoen euro) uitgegeven aan een trainingscentrum en een groot deel van het jaarlijkse budget van 16,3 miljoen om terrorisme in Zuidoost-Azië te bestrijden, gaat naar de eenheid.

Maar sinds de berichten van marteling op de Molukken ligt de steun aan Densus 88 in Australië onder vuur.

Senator Scott Ludlam van partij De Groenen stelde er onlangs vragen over in de Senaat. „Niemand vindt het prettig dat Australisch belastinggeld gesluisd wordt naar een eenheid die democratieactivisten intimideert”, zegt hij telefonisch. Begin november hebben Australische diplomaten de excessen bij de Indonesische autoriteiten aan de orde gesteld. Amerika heeft aangegeven geen steun meer te geven aan de Molukse tak van Densus 88.

Dat acties van Densus 88 gepaard gaan met veel geweld, is volgens Ngili niet te vermijden. De mannen lopen veel risico. Zoals eerder dit jaar in Atjeh, toen een terreurgroep een lid van Densus 88 gevangen nam. Hij werd teruggevonden met uitgestoken ogen, afgesneden penis en zijn aderen uit zijn armen getrokken. Veel terreurverdachten laten zich niet leven pakken.

Ngili: „Als het team naar binnen gaat, gaan we er vanuit dat de tegenstander een zelfmoordvest draagt”. Dat gebeurde bij de bestorming van de schuilplaats van bommenspecialist Azhari in 2005, die zichzelf en drie medestanders opblies. Zo iemand moeten ze wel doodschieten, anders zijn ze er zelf geweest.

Densus 88 trekt zich de kritiek wel aan en werkt aan verbetering. Nu vallen leden in de provincies nog onder lokale politiechefs, die de eenheid ook inzetten tegen ‘separatisten’ of gewone criminelen.

Om excessen zoals op de Molukken te voorkomen, vallen zij straks onder de nationale politiechef. Nu al worden nieuwe rekruten door de Amerikanen uitgebreid psychologisch getest.

Bovendien gaat de eenheid oefenen met speciale, nieuwe kogels. Wie daarmee wordt geraakt, gaat niet dood maar valt flauw. Ngili hoopt dat dit ervoor gaat zorgen dat „Densus 88 in de toekomst geen death squad meer is”.