China is alleen in Afrika voor China

Volgens documenten op WikiLeaks is China in Afrika uit op geld, grondstoffen en macht in de VN. De VS maken zich geen zorgen, zolang China zijn militairen thuishoudt.

A young girl looks at a soldier while Zimbabwean President Robert Mugabe arrives for Zimbabwe's 2011 National Budget in Harare, Thursday, Nov. 25, 2010. Zimbabwe's Finance Minster Tendai Biti presented his budget amid expectations of a tight rein on expenditure. (AP Photo/Tsvangirayi Mukwazhi)
A young girl looks at a soldier while Zimbabwean President Robert Mugabe arrives for Zimbabwe's 2011 National Budget in Harare, Thursday, Nov. 25, 2010. Zimbabwe's Finance Minster Tendai Biti presented his budget amid expectations of a tight rein on expenditure. (AP Photo/Tsvangirayi Mukwazhi) AP

China is in Afrika een „erg agressieve en schadelijke economische concurrent zonder enige moraal”, maar zolang de Chinezen op het continent geen militaire aanwezigheid hebben, maken de Amerikanen zich niet al te veel zorgen.

Dat antwoordt Washingtons hoogste diplomaat voor Afrika, onderminister Johnnie Carson, tijdens een besloten onderhoud met de top van internationale oliebedrijven in Nigeria op een vraag over de oprukkende economische invloed van China in Afrika. Het verslag van de bijeenkomst, op 23 februari van dit jaar, is via WikiLeaks vannacht op internet gezet.

„China”, vervolgt Carson ten overstaan van de oliebazen, „is niet in Afrika om altruïstische redenen. China is hoofdzakelijk in Afrika voor China.”

In Afrika zelf zullen weinig mensen van de opmerkingen van Carson opkijken. Overal bezuiden de Sahara zijn grote Chinese bedrijven actief in mijnbouw, infrastructuur, landbouw en handel. Prominente Chinese leiders, vorige maand nog vice-president Xi Jinping, maken met grote regelmaat hun opwachting bij Afrikaanse regeringen en domineren dagenlang het televisienieuws met de ondertekening van weer een ‘memorandum of understanding’ of de belofte van een nieuwe voorwaardelijke lening.

Terwijl de Amerikanen proberen „democratie en kapitalisme te bevorderen”, zegt Carson in de Nigeriaanse metropool Lagos, houden de Chinezen met hun investeringen autoritaire leiders als Robert Mugabe van Zimbabwe en Omar Al-Bashir van Soedan aan de macht.

In de Zimbabweaanse hoofdstad Harare bouwden de Chinezen enkele jaren terug een nieuwe residentie voor president Mugabe. In ruil daarvoor haalden ze, volgens Zimbabweaanse media, overheidscontracten en mijnconcessies binnen. „Zonder de financiële steun van China was Mugabe al lang zijn positie kwijtgeraakt”, bevestigt oppositiepoliticus Roy Bennett.

De Chinezen, zegt Carson, zijn in Afrika om geld te verdienen, maar ook om steun te werven voor stemmingen bij de Verenigde Naties. China is een van de vijf permanente leden van de VN-Veiligheidsraad en heeft de niet-permanente Afrikaanse lidstaten bij gevoelige internationale thema’s vaak achter zich. China schaarde zich in de Veiligheidsraad ook vaak aan de kant van geïsoleerde Afrikaanse regimes, zoals dat van Al-Bashir in Soedan rondom de oorlog in Darfur.

Onderzoek waar Carson in zijn ontmoeting met de oliebazen naar verwijst, zou aantonen dat de populariteit van de Verenigde Staten onder Afrikanen groter is dan waar ook in de wereld, volgens hem dankzij de halve Keniaan Barack Obama.

Maar de Chinezen hebben het vertrouwen van de Afrikaanse leiders. Peking maakt zich immers minder druk om mensenrechtenschendingen of corruptie, zo luidt de kritiek van Amerikaanse en Europese diplomaten en politici.

Een voorbeeld daarvan is terug te vinden in een ander vannacht openbaar gemaakt codebericht. De Amerikaanse ambassade in de Keniaanse hoofdstad Nairobi meldt dat de Keniaanse regering wapens heeft ontvangen van China als steun voor beleid rond Somalië. Daarnaast zou een Chinees telecommunicatiebedrijf na betaling van steekpenningen een overheidscontact hebben binnengesleept.

Eerder kwamen Chinese wapenleveranties aan Zimbabwe in opspraak. In 2008 moest een schip rechtsomkeert maken toen onder internationale druk Zuid-Afrikaanse en Mozambikaanse havens de lading niet wilden lossen.

Volgens een onlangs verschenen rapport van de Chinese overheid zou vanuit China eind 2009 totaal ruim 7 miljard euro in het Afrikaanse continent gepompt zijn. Dankzij de Chinese investeringen is de wereldwijde economische crisis aan het grootste deel van Afrika voorbij gegaan, becijferde expert Martyn Davies van de Universiteit van Stellenbosch in Zuid-Afrika.

Investeerde China in 2000 nog maar 166 miljoen euro, in 2009 alleen was dat 1,1 miljard euro. Vooral de honger naar grondstoffen heeft de Chinese belangstelling voor het Afrikaanse continent versterkt.

In ongeveer dezelfde periode is de Amerikaanse economische invloed in Afrika juist afgenomen. Na de Koude Oorlog is het aantal investeringen van bedrijven uit de Verenigde Staten in Afrika sterk verminderd, zegt de Zuid-Afrikaanse onderzoeker Stephen Gelb.

Maar de Chinezen zijn anders dan de Amerikanen militair nog niet actief in Afrika. „Zodra deze zaken zich gaan ontwikkelen gaan de VS zich zorgen maken”, meent onderminister Carson.