Deze hofdame gaat kwartier maken

De benoeming van hofdame Bibi barones van Zuylen van Nijevelt-den Beer Poortugael breekt met een traditie.

Hofdames horen onzichtbaar te zijn. Ze bevinden zich in het gevolg van de vorstin en staan haar bij zonder op te vallen. Bij hoge uitzondering verscheen in maart een foto van de toenmalige zes hofdames van Koningin Beatrix in het weekblad Elsevier. In het begeleidende artikel schreef historica Dorine Hermans over de onbekendheid van hofdames: „Hun namen staan niet op de officiële site van het Koninklijk Huis; de Rijksvoorlichtingsdienst verstrekt hun cv’s niet. ‘Googelen’ levert niets op.”

Eind vorige week maakte de Rijksvoorlichtingsdienst de benoeming bekend van een nieuwe hofdame, voor het eerst sinds 2004: de 46-jarige drs. M.L.A. barones van Zuylen van Nijevelt-den Beer Poortugael. Googelen levert in dit geval wel iets op – deze hofdame is moderner dan de huidige. Uit haar pagina op het sociale netwerk LinkedIn blijkt dat zij iets gedaan heeft met microkrediet, het vakgebied van prinses Máxima. Betekent dit dat ze eigenlijk gaat werken voor Máxima en kroonprins Willem-Alexander? En dat deze benoeming de troonsopvolging dichterbij brengt?

De nieuwe hofdame gaat óók voor Máxima werken, stelt de Rijksvoorlichtingsdienst. Alle hofdames werken in theorie voor „de vrouwen van het Koninklijk Huis” – dat zijn behalve koningin Beatrix ook Máxima, haar dochters, prinses Margriet en de twee dochters van prins Constantijn – iedereen die voor troonopvolging in aanmerking komt. Maar in de praktijk, aldus het hoofd van de Rijksvoorlichtingsdienst, werken ze voor Beatrix en Máxima.

Christoph ten Houten de Lange van het Nederlands Instituut voor Genealogisch en Heraldisch Onderzoek denkt niet dat de benoeming wijst op een naderende abdicatie. „Van Beatrix is bekend dat ze graag een ploeg mensen heeft die niet al te oud zijn.” De overstap die particulier secretaris Jaap Leeuwenburg vorig jaar maakte, van de staf van Willem-Alexander naar de staf van Beatrix, was daar een duidelijke aanwijzing voor. Leeuwenburg bereidde jarenlang de abdicatie en een modernere invulling van het koningsschap voor met Willem-Alexander en Máxima. Nu zou hij de hofhouding daarop voorbereiden.

De hofdame is een ouderwets instituut. Het werk is onbetaald, een traditie die stamt uit de tijd dat ‘geld’ aan het hof formeel taboe was. Hofdames zijn vaak van adel, maar dat is geen vereiste meer. Volgens een oud-lid van de hofhouding van Beatrix moet een hofdame vooral „alert en verstandig” zijn. Ze moet zich in alle lagen van de samenleving kunnen bewegen, daarom is het ook handig „als ze weet hoe ze met mes en vork moet eten”.

Van de nieuwe hofdame mag dat worden verwacht. Maria Louise Alexandra den Beer Poortugael, Bibi voor familie en vrienden, werd geboren als jongste van twee dochters op 17 september 1964 in het Britse Beddington. Haar vader, Johan Leopold den Beer Poortugael, bekleedde hoge functies in het Rotterdamse verzekeringswezen. Haar moeder, Maria Teresa Petrelli, is Italiaanse. Nadat haar ouders waren gescheiden, kreeg haar vader in zijn tweede huwelijk nog twee zoons.

Ze groeide op in Wassenaar en zat op de Bloemcampschool, waar nu de dochters van Willem-Alexander en Máxima naartoe gaan. Een rustige, plezierige school, zeggen voormalige klasgenoten, met een oudere directeur die kettingrokend lesgaf aan de zesde klas. „Ook een vrij gesloten school”, zegt Aernout Fetter. „Veel kinderen uit het Wassenaarse wereldje die ik later weer tegenkwam bij [studentencorps] Minerva in Leiden.”

Bibi was een vrij onopvallend meisje, zegt Els van der Oest-de Mol van Otterloo. „Niet iemand die op de voorgrond treedt.” Coco van der Hoeven weet nog dat ze bij Bibi in de tuin ging zwemmen, en ze heeft een poëzie-album bewaard met haar bijdrage (’t is weinig van waarde hetgeen ik je bied, pluk rozen op aarde en vergeet mij niet).

Na het Nederlandsch Lyceum in Den Haag ging Den Beer Poortugael in 1982 sociologie van niet-westerse samenlevingen studeren in Leiden. Bij Minerva kwam ze in de jaarclub Bananas, die bekendstaat als een ‘poezenclub’, keurige mooie meiden die goed liggen bij de mannen. Na haar studie werkte ze zeven jaar als kredietanalist bij ING en Kempen & Co. Ze trouwde met de twee jaar oudere baron Philip Hugo van Zuylen van Nijevelt, die in 2000 met zijn broer Roderick hun vader opvolgde als directeur-eigenaar van pretpark Duinrell in Wassenaar.

De familie Van Zuylen van Nijevelt is volgens historica Daniela Hooghiemstra met zijn tijd meegegaan. „Door een pretpark in te richten op hun landgoed, hebben ze hun status beter kunnen behouden dan adellijke families die de modernisering van de maatschappij de rug toekeren. Voor Willem-Alexander is dat ook dé opdracht: hoe houd je in de moderne wereld toch enig gezag?”

Het paar kreeg vier kinderen. Anno 2010 is het hele gezin lid van de Koninklijke Haagsche Golf en Countryclub. Bibi is met handicap 13 een verdienstelijk golfer. Haar 93-jarige stiefgrootmoeder Yvonne den Beer Poortugael – de tweede vrouw van haar opa – kan zich goed voorstellen dat ze gevraagd is hofdame te worden. „Haar huis en tuin zijn zo schitterend onderhouden. Ze zal alles zeker keurig doen.”

Bibi van Zuylen van Nijevelt bleef met beide benen in de samenleving staan, zoals van een hofdame wordt verwacht. Ze is lid van de adviescommissie van Museum Beelden aan Zee in Scheveningen, en van de commissie van aanbeveling van de stichting Go4children, die zich inzet voor onderzoek naar medicatie voor kinderen met kanker. Secretaris Elisabeth de Geus van de stichting ontmoette haar één keer voordat ze haar „goede naam” eraan verbond. Ze noemt haar „een heel aimabele, mooie, jonge vrouw” die zich goed liet informeren.

In 2007 ging ze weer studeren en behaalde een master. Ze begon aan een scriptie over commercialisering van microfinanciering, die ze, meldt ze op LinkedIn, in de zomer van 2009 af wilde hebben. Daarna zou ze op zoek gaan naar een deeltijdbaan bij een non-gouvermentele instelling of internationale organisatie. Het werd het hof.

Hofdames worden voor onbepaalde tijd benoemd, maar in theorie kan de aanstelling snel eindigen. Het is traditie dat de hofhouding bij het aantreden van een nieuwe koning ontslag indient. Het recht van de vorst zelf zijn hofhouding samen te stellen, is verankerd in de Grondwet. Droogjes staat het in art. 41: „De koning richt, met inachtneming van het openbaar belang, zijn Huis in.”

Rectificaties / gerectificeerd

Correcties & aanvullingen

In het artikel Deze hofdame gaat kwartier maken (8 december, pagina 2) is de naam van de oprichter van het Nederlands Instituut voor Genealogisch en Heraldisch Onderzoek verkeerd gespeld. De correcte naam luidt Christoph ten Houte de Lange.