Groeiend verzet tegen 'immoreel' gedrag ANC

De Zuid-Afrikaanse vakbond Cosatu heeft lang het ANC gesteund, maar keert zich nu tegen corruptie en zelfverrijking onder politici. ‘We zitten op een tikkende tijdbom.’

Congress of South African Trade Unions (Cosatu) secretary general Zwelinzima Vavi, checks in before boarding a plane to Zimbabwe with 19 other Cosatu delegates at Johannesburg International Airport, South Africa, Wednesday, Feb. 2, 2004. The Zimbabwe labour minister has threatened to kick the delegation out of the country the moment it arrives. (AP Photo/Themba Hadebe)
Congress of South African Trade Unions (Cosatu) secretary general Zwelinzima Vavi, checks in before boarding a plane to Zimbabwe with 19 other Cosatu delegates at Johannesburg International Airport, South Africa, Wednesday, Feb. 2, 2004. The Zimbabwe labour minister has threatened to kick the delegation out of the country the moment it arrives. (AP Photo/Themba Hadebe) ASSOCIATED PRESS

De kloof tussen arm en rijk is nergens zo groot als in Zuid-Afrika. En de van kleur verschoten elite laat het breed hangen. Foto’s van een bekende zwarte zakenman die zijn veertigste verjaardag vierde met sushi geserveerd op blote dames, haalden alle voorpagina’s. Prominente leden van het sinds 1994 regerende ANC prikten graag een vorkje mee.

„Immoreel”, vindt Zwelinzima Vavi. De algemeen secretaris van de vakbondsfederatie Cosatu, die met het ANC samenwerkt in een politieke alliantie, is een kruistocht begonnen tegen corruptie, zelfverrijking en misbruik van overheidsgelden. Het geduld van de massa is op, zegt Vavi in zijn kantoor in hartje Johannesburg.

„We zitten op een tikkende tijdbom in Zuid-Afrika. De armen zijn het zat om een paar kilometer van hun eigen misère de zwarte en witte elite te zien pronken met hun rijkdom. Als we niet uitkijken marcheert de massa naar de chique buitenwijken. Geen muur is hoog genoeg, geen alarmsysteem voldoende geavanceerd om ze tegen te houden.”

Vooral het ANC moet het ontgelden, de partij waar Vavi zelf, ondanks alles, „met trots” lid van is, maar die al verscheidene keren heeft gedreigd met ‘disciplinaire maatregelen’.

De voormalige bevrijdingsbeweging is volgens Vavi gekaapt door opportunisten die partijposities gebruiken om met geld van de staat zelf snel rijk te worden. „Politieke hyena’s”, zo noemt hij ze. „Net als in een hyenafamilie eet de machtigste eerst en blijft de rest van de familie in de rij staan.”

In de met het ANC samenwerkende zwarte zakenelite, zegt hij, domineren de ‘tenderpreneurs’: zakenmensen die dankzij politieke contacten overheidsopdrachten binnenslepen. „Ze krijgen een klus voor de aanleg van een nieuwe weg, maar besteden het eigenlijke werk uit aan bedrijven van blanken. Er zijn grote bouwbedrijven die nog geen kruiwagen of schop in bezit hebben. Zo creëer je geen zwarte ondernemersklasse, maar politieke profiteurs.”

Afgelopen weekend vierde Cosatu in Johannesburg zijn 25-jarig bestaan. Ook de ANC-top was uitgenodigd, maar het politieke huwelijk tussen de twee staat onder druk.

Het ANC is met uw steun sinds 1994 aan de macht, maar de kloof tussen arm en rijk nam toe. Hoe kan dat?

„Na de afschaffing van de apartheid bestond in het ANC geen politieke wil om de economie te herstructureren. Verzoening was het belangrijkst en dat leidde tot neoliberaal economisch beleid. Alle radicale elementen van het ANC-beleid zijn afgevlakt om het bedrijfsleven niet bang te maken voor onze machtsovername. Maar daardoor zitten we nog steeds met de overblijfselen van een economie die vooral een minderheid dient.”

Wat heeft u teruggekregen voor uw steun in 2007 aan Jacob Zuma als ANC-leider?

„Vanaf de eerste dag van zijn presidentschap trad hij krachtig op tegen hiv en aids. Nelson Mandela en daarna president Mbeki hadden dat laten liggen. Verder is de regering bezig met een nationale zorgverzekering en beter onderwijs. Door onze acties lijken corruptie en fraude serieuzer genomen te worden dan in het verleden. ”

Maar het ging u om progressiever economisch beleid.

„Ja, en we zijn hoopvol dat dat er komt. Voor het eerst heeft Zuid-Afrika sinds vorige maand een plan om de economie zodanig te laten groeien dat arbeiders en armen daarvan profijt hebben. Of het lukt om de beloofde vijf miljoen arbeidsplaatsen in tien jaar te creëren, weet ik niet. Maar we lijken eindelijk op de goede weg. Niemand kan Zuma’s loyaliteit aan de armen in twijfel trekken, maar toen we hem aan de macht hielpen hebben we geen blanco cheque uitgeschreven.”

Hoe zou u het ANC ideologisch omschrijven?

„Het ANC valt niet te definiëren, iedereen vecht om aandacht. ’s Ochtends ben je trots dat je bij die organisatie hoort en ’s middags gebeurt er weer iets waarvoor je je enorm schaamt. Het ANC neigt historisch naar verheffing van de massa, maar we krijgen het niet cadeau: krijgen wij soepeler monetair beleid, dan lopen de conservatieven weg met streng begrotingsbeleid.”

Cosatu bezorgt het ANC miljoenen stemmen, maar heeft u nog iets te winnen met de alliantie?

„We kritiseren het ANC publiek en privé omdat we geen keus hebben: het ANC is ons huis en dat moeten we repareren. Ik wil niet weten wat er gebeurt als wij ons niet meer uitspreken.”

De ANC-top vreest dat u een eigen arbeiderspartij wil oprichten. Is dat een optie?

„Nee, dat zijn samenzweringstheorieën van leiders die niet tegen onze kritiek kunnen. ”

U wil een grotere rol voor de staat in de economie, maar kritiseert ook de groeiende ambtelijke corruptie. Gaat dat samen?

„Alles moet tegelijkertijd: de corruptie aanpakken en de staat beter inzetten om de massa uit de armoede te bevrijden. Dat is niet tegengesteld. De elite weet dat we hen in de gaten houden. ”

Daarom nationalisatie van de mijnen, zoals ANC-jongeren willen?

„Nationalisatie is niet realistisch. Maar de staat moet met de mijnen in gesprek om ervoor te zorgen dat meer mensen van de opbrengsten profiteren. Samenwerking tussen privaat geld en de overheid is nodig om miljoenen Zuid-Afrikanen aan het werk te helpen.”