Corruptie en fraude in Zuid-Afrika stijgen snel

President Zuma wil corruptie aanpakken, maar heeft zijn eigen geschiedenis niet mee

Toen Jacob Zuma vorig jaar mei president werd, had niemand ooit van zijn neef Khubuluse gehoord. Inmiddels is Khubuluse Zuma dankzij lucratieve deals een van de rijkste mannen van het land.

Neef Khubuluse verdiende zijn miljarden vooral met mijnconcessies. Samen met de privé-advocaat van president Zuma en met een kleinzoon van Nelson Mandela is hij eigenaar van mijnbedrijf Aurora, dat in opspraak is omdat de lonen van de mijnwerkers al maandenlang niet betaald zijn. Het Koreaanse Daewoo Shipbuilding nam afgelopen juli een aandeel van 49 procent in een bedrijf van neef Zuma, daags nadat de president van Zuid-Afrika de CEO van het bedrijf ontvangen had.

Ook een zoon van de president, de 28-jarige Duduzane Zuma, profiteert van de familiebanden. Duduzane kwam dit jaar onder vuur toen de Zuid-Afrikaanse tak van Arcelor Mittal hem onder het mom van ‘Black Economic Empowerment’ (economisch voorkeursbeleid voor zwarten) in augustus een aandelenpakket ter waarde van bijna één miljard euro toeschoof. Na felle kritiek van vooral de vakbond kondigde Zuma junior aan charitasprojecten te gaan steunen zodat meer mensen zouden profiteren.

Een recent rapport van consultant Deloitte noemt toenemende corruptie in Zuid-Afrika een van de grootste zorgen voor het bedrijfsleven. Volgens een onderzoek van de Wereldbank verwacht eenderde van de Zuid-Afrikaanse bedrijven alleen een overheidscontract binnen te slepen na ‘een geschenk’ aan officials. Op de ‘Corruptie Perceptie Index’ van Transparency International is Zuid-Afrika gezakt naar plaats 54 van de 178 onderzochte landen.

Het regerende ANC erkende in september op een partijcongres dat de partij in de greep is van corruptie, en beloofde beterschap. De regering-Zuma heeft bestrijding van financieel geknoei nu toe speerpunt van het kabinetsbeleid gemaakt. Volgens minister van Financiën Pravin Gordhan gaat jaarlijks in Zuid-Afrika 2,5 miljard euro verloren door corruptie en fraude met overheidsopdrachten.

Maar analisten in Zuid-Afrika vragen zich af of Zuma de aangewezen persoon is om de strijd tegen corruptie te leiden. De president was zelf verdacht van het aannemen van steekpenningen rondom een grote wapenaankoop in Zuid-Afrika eind jaren negentig. Vlak voor zijn verkiezing tot president werden de aanklachten op technische gronden ingetrokken. De laatste onderzoeken naar de wapendeal zijn afgelopen oktober onverwachts beëindigd. Alleen Zuma’s financiële adviseur Schabir Shaik is in 2005 veroordeeld voor het aannemen van steekpenningen, maar hij is op medische gronden na drie jaar vrijgelaten.

Vorige maand lanceerde Zuma een nieuwe onderzoekseenheid voor corruptie in het overheidsapparaat. De aankondiging viel samen met de arrestatie van provinciaal ANC-kopstuk John Block, minister van Financiën in de provincie Noord-Kaap, op verdenking van corruptie, fraude en het witwassen van geld rondom een aanbesteding voor waterzuiveringsinstallaties in de provincie.

Block weigerde zijn functie op te geven en is op borgtocht vrijgelaten.